Pirtûka min a sêyemîn a bi navê "Li Ser Sînemayê: 2" weke pdf/e-pirtûk hate weşandin. Naveroka pirtûkê; ji nivîs, gotar, nûçe, naverok û lîsteyên fîlman ên sînemayê ku di rûpelên gelek malper û kovaran de hatine weşandin pêk tê. Hûn dikarin pirtûka min a nû, ji kayaonur3065@gmail.com'ê bixwazin.
Nivîskar: Rûmet Med
Cure: Lêkolîn / Rûpel: 64
*Hûn dikarin pirtûka nivîskarê ya "Li Ser Sînemayê" (2021) jî ji kayaonur3065@gmail.com'ê bixwazin.
Nivîs: Rûmet Med
Ziman, amûra danûstandin û ragihandinê ye ku di pêvajoyeke dipdirêj a herikîna dîrokê de derketiye holê. Ji aliyê mirov û heywanan ve tê bikaranîn û ji dengan pêk hatiye. Bi danûstandin û ragihandina bêgotin û bi jest û mîmîkan ve jî mirovan peyamên xwe digihînin li hev. Ziman, di heman demê de ji aliyê bîr û hişê takekesî û civakî ve jîngirîngî ye; fikr, hest û ramanên mirovan li gorî rewşa bîra civakî teşe digirin û li gor mercên jiyanê geşedana xwe didomînin.
Li cîhanê ji ber diyalektîka xweza û dîrokî ti ziman homojen nîne û hemû zimanên cîhanê di demeke dûvûdirêj de pêk hatine û bandorê li hev kirine (hevbandorîya peyv, hevok û şêweya axaftinê v.s) û guhêrbar in. Her tişt di nav guherîn û veguherîneke de pêşveçûn û geşedana xwe didomînin ku li gorî şert û mercan teşe digirin, xwe nû dikin û nû dibin. Nivîskar Eliot li ser vê mijarê dibêje, "Hemû tiştên nû, ji ber xwe ve kevneşopî ne.."* Derhênerê nemir Jean-Luc Godard jî di derbarê bandorên çapemeniyê yên li ser mirov û zimanan de wiha dibêje, "Êdî ragihandin tune ye. Bi tenê amûrên ragihandinê hene..*"
Hemû zimanên cihanê, ji malbatên zimanan ji hev cihê bûne û bi demê re weke zimanekî nû derketine holê û gelek zaravayên zimanan jî bi demê re bûne zimanekî serbixwe. Li gorî zanîn û diyalektîkê; hemû zimanên cîhanê di herikîna jiyanê de ji hev pêk hatine û bandorê li hev ketine. Bi gotina John Bergerî, "Berî tîpan dîtin hebû.."* ango dîtin û bihîstin her tiştî diafirîne û teşe dide wan, û ev kurtegotin; mirovnasî, diyalektîk, xweza, jiyan, dîrok û rastînê di nav xwe de dihewîne.
Nivîs: Rûmet Med
Hunera sînemayê ji destpêka xwe û heta niha, dilop bi dilop wekî okyanûseke bêdawî mezin bûye û bi rengên nû û resen diherike. Di vê pevajoya herikîna hunera heftemîn de; gelek sînemagerên bêhempa, resen û serbixwe derketine ku bi fîlmên xwe bandorên mezin afirandine û mohra xwe li dîroka sînemayê xistine. Jim Jarmusch yek ji van derhênera ye.
Derhêner, senarîst, pevbestîner, çêker û lîstikvanê navdar ê hunera sînemayê Jim Jarmusch li seranserê cîhanê bi fîlmên xwe yên serbixwe û resen deng vedaye. Jarmusch, di koma muzîkê ya Del-Byzanteensê de jî weke klavyevan cih girtiye.
Jim Jarmusch li New Yorkê mezin bûye, di 22yê Rêbendana 1953yan de li bajarê Cuyahoga Fallsê yê girêdayî parêzgeha Ohioyê ya DYAyê hatiye dinê û di 1980î de yekem fîlmê wî yê bi navê “Permanent Vacation” ketiye vîzyonê.
Yek ji derhênerê herî serkeftî yê Sînemaya Serbixwe, derhêner Jarmusch piştî çar salan bi fîlmê xwe yê “Stranger Than Paradise” (1984) derket pêşberî temaşevanên sînemayê. Ev fîlm him ji bo sînemaya serbixwe ya nûjen fîlmekî girîng e, him jî vî fîlmî gelek kevneşopîyên çêkirina fîlman ên sînemaya Hollywoodê dan guhertin. Ev fîlm, qala hêvîyên sê ciwanan dike û rêwîtiya wan a ji New Yorkê ber bi herêmên Cleveland û Floridayê nîşan dide. Di sala 1986an de fîlmên Jim Jarmuschî yên; “Coffee and Cigarettes” (6 deqîqe, kurterêzefîlm) û “Down by Law” tên kişandin. Kurterêzefîlmên ““Coffee and Cigarettes”ê yek ji projeya herî girîng ya derhêner bû ku tê de Roberto Benigni û Steven Wright jî lîstin. Di nava kurterêzefîlman de “Coffee and Cigarettes: Memphis Version” (8 deqîqe, 1989), û “Coffee and Cigarettes: Somewhere in California” (12 deqîqe, 1993) jî cî digirin. Herwiha ev hemû kurtefîlm di sala 2003an de bi navê “Coffee and Cigarrettes” hatin nîşandan ku bi tevahî ji yanzdeh beşan pêk tên û di navbera lîstikvanên fîlmê de; Jac û Meg (Endamên koma muzîkê ya “The White Stripes”ê), Cate Blanchett, RZA, GZA, Bill Murray, Steve Coogan û Alfred Molina jî hebûn.
Fîlmê “Down by Law”, li ser çîroka du girtîyên gîrtîgeheke New Orleansê disekine û tê de lîstikvanên navdar ên Tom Waits, John Lurie û Roberto Benignî lîstine. Senaryoya fîlm Jim Jarmusch bi xwe nivîsîye ku weke reş-spî hatiye kişandin. Derhênerê serketî, di fîlmê xwe yê bi navê “Mystery Train” (1989) de behsa çîrokên mirovên li heman hotêlê dimînin dike û ji sê beşan pêk tê.
Piştî du salan fîlmê Jim Jarmuschî yê nû “Night On Earth” dikeve vîzyonê. Fîlm, di şevekê de li pênc bajarên 4 dewletan diqewime û çîrokên pênc ajovanên teksîyan tîne ser perdeya spî. Night On Earth, yek ji mînakên baştirîn û herî resen ê sînemaya serbixwe yê DYAyê ye.
Fîlmê derhêner Jim Jarmuschî yê “Dead Man” (1995) qala rastîhevhatina “William Blake” û çermsorekî bi navê “Tu Kes”ê dike û mijara fîlm di sedsala 19an de li Rojavayê Amerîkayê diqewime. “Dead Man” yek ji berhemên sereke yên Jarmyschî tê qebûl kirin û bi gotina wî fîlmekî “Psychedelic Western”ê (Acid Western) ye ku di nav xwe de hêmanên surrealîst û bêhempa yên cureya Westernê dihewîne û bi awayekî monokrom hatiye kişandin. Derhênerê dîmenê yê fîlm Robby Muller e û muzîk jî Neil Young çêkirine ku “Dead Man” ji aliyê rexnegirên sînemayê ve weke “Anti-Western” û “Post-Wertern” hate binavkirin.
“Her şevê û her sibê,
Diwelidin hin kes, ji êşê re.
Her sibê û her şevê,
Diwelidin hin kes, ji kêfa şîrîn re,
Her şevê û her sibê,
Diwelidin hin kes, ji şeva bêdawî re…”
(Ji fîlmê “Dead Man”, Helbest: William Blake)
Piştre belgefîlma wî ya “Year of the Horse(1997)” û filmê “Ghost Dog: The Way of the Samurai(1999)” tên. “Ghost Dog: The Way of the Samurai”, çîroka çermreşekî tîne ser perdeya sînemayê ku dixwaze wekî Samurayekî bijî û li gorî rêbaz û ramanên Rojhilatê tevdigere. Di sedsala nû de jî digel gelek derhênerên sînemayê yên wekî Víctor Erice, Aki Kaurismäki, Werner Herzog, Çen Kaige, Wim Wenders, Spike Lee ve, fîlmê bi navê “Ten Minutes Older: The Trumpet” (Beşa “Int. Trailer Night”, Kurtefîlm, 2002) dikişîne.
Piştre fîlmê “Broken Flowers(2005)” ku tê de lîstikvanên wekî; Bill Murray, Jeffrey Wright, Sharon Stone, Tilda Swinton, Frances Conroy û Julie Delpy lîstibûn dikişîne û bi fîlmê “The Limits of Control(2009)” serkeftina xwe didomîne.
Derhêner Jim Jarmusch piştî 4 salan bi fîlmê xwe yê bi navê “Only Lovers Left Alive” re ji nû ve derdikeve pêşberî temaşevanên xwe. Fîlm, bi cureya bohemê hatiye kişandin û qala çîroka du xwînmijan (vampir) dike ku evîndarê hev in. “Only Lovers Left Alive”, li Festîvalên Fîlman ên Navneteweyî yên Cannes, Sundance, Torontoyê û li Xelatên Ruhê Serbixweyê hatibû nîşandan û ji Cannesê Xelata Muzîka Baştirîn girtiye.
Dûvre fîlmê Jarmuschî yê “Paterson(2016)” dikeve vîzyonê ku li ser çîroka Paterson û Laurayê disekine. Paterson (Adam Driver) ajovanekî otobûsê ye û helbestan dinivîse, hevsera wî Laura (Golshifteh Farahanî) gelek ji helbestên wî hez dike û dixwaze helbestên Patersonî bêne çapkirin. Fîlm, promîyera xwe ya cîhanê li Festîvala Fîlman a Cannesê kiribû û ji bo Xelata Palmîyeya Zêrîn ketibû pêşbazîyê, ji bernameya festîvalê Xelata Palm Dogê girtibû.
Jarmusch di heman salê de belgefîlma xwe ya bi navê “Gimme Danger(2016)” weşand û herî dawî jî bi fîlmê xwe yê bi navê “The Dead Don’t Die (Cure: Tirs-Komedî, 2019)” derket pêşberî sînemahezan. Derhênerê hoste Jarmusch, di fîlmên xwe de bal kişand ser mijarên takekesî û civakî ku bi zimanekî resen û serbixwe, çîrokên xwezaya jiyanê tîne ser perdeya hunera sînemayê.
Xelatên din ên Jim Jarmuschî:
Fîlmên ku di jenerîkên wan de navê wî Jim Jarmuschî hene:
Fîlmên ku Jim Jarmusch tê de weke lîstikvan cih girtine:
Nivîs: Rûmet Med
Derhêner, senarîst, wênesaz û nivîskarê navdar ê kurd Hiner Saleem yek ji sînemagerên herî serketî yên Sînemaya Kurdî ye ku bi fîlmên xwe yên wekî “Dol”, “Kilomètre Zéro”, “Vodka Lemon” û “Warê Min ê Îsota Şêrîn” ve tê naskirin.
Saleem, fîlmên xwe bi Kurdî û Fransî kişandine û di herikîna fîlmên wî de mijarên netewî, newekhevîya zayendê û çînî sereke ne, li ser rewş û mercên civakî disekine. Fîlmên wî ji çîrokên resen, serbixwe, jidil, û balkêş pêk tên.
Sînemagerê navdar ê kurd Hiner Saleem di 9’ê Adara 1964’ê li bajarê Akrê yê Kurdistana Iraqê hatiye dinê, di 17 saliya xwe de koçber bûye. Saleem ji riya Sûrî çûye li Îtalyayê û piştre jî li Parîsa Frensayê bi cih bûye. Derhênerê kurd, li bajarê Mîlanoyê di beşa Polîtîk de xwendiye û li bajarê Parîsê weke derhêner, nîgarkêş û nivîskar jiyana xwe didomînî.
Hiner Saleem, şert û mercên Kurdên başurê ku di dema Şerê Kendavê yê Yekemîn de, bi veşarî weke fîlm kişandiye ku dîmenên vî fîlmê li bernameya Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Venedîkê hatî nîşandan. Di sala 1997’ê de bi Yekem fîlmê xwe yê bi navê “Vive la mariée… et la libération du Kurdistan” re derket li pêşberî temaşevanên sînemayê ku di nava fîlmê de lîstikvanê navdar ê tirk û dostê derhênerê nemir ê kurd Yilmaz Guneyî, Tuncel Kurtîz jî cih girtibû. Li dû vî fîlmê, fîlmên wî yên “Passeurs de rêves” (Beyond Our Dreams, 1999) û “Vodka Lemon” (2003) hatin. Fîlmê “Vodka Lemon” li bernameya gelek festîvalên fîlman hate nîşandayîn û li Festîvala Fîlman a Venedîkê xelata San Marcoyê girt. Vodka Lemon, behsa çîroka jiyanên Kurdên Êzîdî û Ermenî yên ku li Ermenîstanê dijîn dike, salên ku piştî hilweşîna Sovyetan radixe ber çavan. Hunermendê nemir ê muzîka kurdî yê Yekîtiya Sovyetan Egîdê Cimo jî di fîlmê de lîstibû û bi bilûra xwe (bi strana Lawikê Metînî/Lê lê Dayîkê) reng dabû li fîlmê.
Herwiha Saleem, di 2005’ê de ji aliyê Wezîrê Çandê yê Frensayê Renaud Donnedieu de Vabres ve bi nîşana “Chevalier des Arts et Letters”ê hate rûmetyar kirin. Pirtûka wî ya “Le fusil de mon père” (My Father’s Rifle: A Childhood in Kurdistan / Tifinga Bavê Min, 2004) ku ji bîranînên derhênerê pêk tê, ji bo zimanên Îngîlîzî, Yewnanî, Tirkî, Tamilî û 40 zimanên din hate wergerandin. Saleem, di sala 2005’ê de bi fîlmê xwe yê “Kilomètre Zéro” re derket li pêşberî sînemahezan ku ev fîlm, qala rêwîtiya du leşkerên kurd û ereb ên Artêşa Iraqê dike, atmosfera wê demê nîşan dide û tê de lîstikvanên navdar ên Nazmî Kirik, Belçîm Bîlgîn jî lîstin. Fîlm, di heman demê de yekem fîlm e ku ji Iraqê bo Festîvala Fîlman a Cannesê weke berendam hatiye nîşandan û ji bo xelata Palmîyeya Zêrîn (Xelata Mezin) ketibû pêşbaziyê.
Di 2006’ê de fîlmê “Sous les toits de Paris”, û di sala 2007’ê de fîlmê wî yê “Dol”ê li sînemayan ketin vîzyonê. “Dol” li ser çîrok û rastîhevhatîna sê kurdên ku her yek ji parçeyên din ên welêt hatine, disekine ku qala rûyê sînoran û evîneke xembar dike. Di navbera lîstikvanên fîlmê de; Nazmî Kirik, Belçîm Bîlgîn, Rojîn, Omer Chawshin, Tarik Akreyî cih girtibûn, muzîkên fîlmê balkêş in û di sehneya dawetê de hunermendê mezin ê kurd Ciwan Haco jî lîstibû.
Fîlmê “Warê Min ê Îsota Şêrîn” (My Sweet Pepper Land, 2013) yê Hiner Saleemî, ji aliyê çîrok û mijarê ve wekî fîlmên din ên derhênerê girîng bû ku bi kamera xwe û bi zimanê sînemayê atmosfereke bandorker û resen afirandibû. Mirov di fîlmê de rengên çar zaravayên zimanê Kurdî yên herî zêde tên axaftin dibîne. Lîstikvanên sînemayê yên navdar ên wekî Golshifteh Farahani, Aslan Korkmaz, Sûat Ûsta di fîlmê de cih girtibûn.
Govend, mamosteyeke muzîkê ya dilpak û jidil e ku dixwaze mamostetî bike, lê malbata wî li dijî vê yekê derdikeve. Baran jî fermandarekî dawmend û xweywicdan e ku li dijî xeletî û xirabiyan tevdigere. Rastîhevhatina wan dibe destpêkeke nû û xweş, hin tişt ji ber hewl û kedên wan diguherin.
Hilm û rengên xwezayê, dengê avên robarê û piran, siyên sînor û jiyanê qor bi qor xwe didin der. Serlîstikvanên filmê yên “Govend” û “Baran”; dengê qîrîna qencayî, xweşikahî û rastînê temsîl dikin. Û tê de çavên dilê evîneke jidil şîn tê û rengê bihara xwe tîne. “Warê Min ê Îsota Şêrîn”; weke çîrok, mijar û pevxistinê fîlmekî resen û jidil e; êş, şadî, hêvî û bêrîkirinên ên jiyanê nîşan dide ku di hiş û bîrên temaşevanên sînemayê de asoyên nû kûr dike… “Warê Min ê Îsota Şêrîn”; li xwezaya jiyanê, bi peyv û newayên ên zimanê rastînê û wijdanê diaxive, û dengê rengên dilê wê dibe ronahî û wekî biharê vedibe…
Warê Min ê Îsota Şêrîn, di beşa Nêrîneke Cuda ya Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Cannesê de hatî nîşandayîn, û li Xelatên Fîlman ên Asya-Pasîfîkê jî ji bo Xelata Biserketinê bûbû berendam.
Fîlmê “Dar Elbise” (Cilê Teng / Tight Dress, 2016) çîroka jiyan û têkoşîna du jinên ciwan tîne ber ekrana sînemayê, hewl û kedên wan nîşan dide ku tê de lîstikvanên navdar ên wekî wekî Tuba Buyukustun, Véronique Wüthrich, Hazar Erguçlu, Caner Cîndorûk, Înanç Konukçu jî dilîzin. Di fîlmê “Qui a tué Lady Winsley ?” (2019) de, nivîskarê navdar ê Amerîkayî Lady Wisley li Bûyûkadaya Stenbolê tê kuştin û dedektîvekî bûyera kuştinê vedikole û hin nepenîyên dîrokî jî derdikevin holê. Lîstikvanên navdar ên Ezgî Mola, Mehmet Kurtuluş, Şenay Gurler, Arin Kuşaksîzoglu, Mesût Akusta, Ahmet Uz di fîlmê de cih girtibûn.
Fîlmê herî dawî yê Hiner Saleemî, “Goodnight Soldier” (Şevbaş Pêşmerge, 2020) e û fragmana wî di meha Rêbendana vê salê de hatibû weşandin. Mijara fîlmê li ser çîroka evîna du ciwanên kurd (Zînê û Avdal) e ku malbatên wan xwîniyê hev in. Fîlm, bi hevbeşiya Frensa-Herêma Kurdistanê û bi Kurdîya Behdînî hate kişandin. Galyar Nerway û Dilîn Doger di fîlmê de weke serlîstikvan dilîzin. Fîlm, di sala 2020’ê de li 73’yemîn Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Cannesê de hatiba nîşandayîn, lê belê ji ber pandemîya koronayê, bernameya Festîvala Cannesê hate bi paş de xistin. Wê demê nîşandan û dîroka vîzyonê ya fîlmê jî wekî gelek fîlman hatibû bi paş de xistin.
(10.04.2022)
Fîlmên din ên Hiner Saleemî:
Absolitude (2001), Fîlmê Televîzyonê
Les Toits de Paris (Beneath the Rooftops of Paris, 2007)
Si tu meurs, je te tue (2011)
Çavkanî:
“Kürt Sineması” (Sînemaya Kurdî), Amadekar û Nivîskar: Mizgîn Mujde Arslan. Weşanên Agora (Çapa duyem, 2017), Rûpel: 215, 241.
“Devletsiz Bir Ulusun Sineması” (Sînemaya Neteweyekî Bêdewlet), Soner Sert. Weşanên Dipnot (2019), Rûpel: 125.
https://rumetmed.blogspot.com/2019/01/ware-min-e-isota-serin-denge-qirina.html
https://ku.wikipedia.org/wiki/Huner_Sel%C3%AEm
https://en.wikipedia.org/wiki/Huner_Saleem
Modern edebiyatın en başarılı şair ve hikaye yazarlarından birisi olan Amerikalı büyük edebiyatçı Edgar Allan Poe (1809-1849) hikaye, kısa hikaye, şiir ve yazıları ile dünya edebiyatında büyük ve olağanüstü etkiler bırakmıştır. Fantastik, gotik ve bilim kurgu edebiyatın öncüsü Poe, eserlerinde etkileyici ve eşsiz bir dil yaratmıştır ve aynı zamanda gazetelerde gazeteci ve hikaye yazarı olarak çalışmış, editörlük ve edebiyat eleştirmenliği yapmış ve psikoloji ile gök bilimi üzerine makaleler yazmıştır.
Edgar Allan Poe'nun eserleri dünya üzerinde şimdiye kadar onlarca dile çevrildi, tiyatro oyunları olarak sahnelendi, şarkıların konusu oldu, yedinci sanat için sinema filmleri olarak uyarlandı ve sanatın ve hayatın bütün alanlarının üzerinde etkileri oldu.
Sinemanın başından günümüze kadarki süreç içersinde ölümsüz edebiyatçı Edgar Allan Poe'nun bir çok hikaye ve şiiri sinema sanatına uyarlanarak kısa film, uzun metrajlı film, animasyon filmler olarak çekildiler ve hayat hikayesi filmlerin konusu oldu.
Edgar Allan Poe'nun hikayelerinden ve şiirlerinden sinemaya uyarlanan filmler:
Unheimliche Geschichten (Uncanny Stories, 1919) - Yönetmen ve Senaryo: Richard Oswald
Unheimliche Geschichten (Uncanny Stories, 1932) - Yönetmen: Richard Oswald ve Senaryo: Heinz Goldberg Eugen Szatmári
The Black Cat (1934) - Yönetmen: Edgar G. Ulmer ve Senaryo: Peter Ruric
Maniac (1934) - Yönetmen: Dwain Esper ve Senaryo: Hildagarde Stadie
The Case Of The Black Cat (1936) - Yönetmen: William C. Mcgann ve Senaryo: Erle Stanley Gardner
The Black Cat (1941) - Yönetmen: Albert S. Rogell ve Robert Lees
Tales of Terror (1962) - Yönetmen: Roger Corman ve Richard Matheson
The Black Cat (1966) - Yönetmen: Harold Hoffman
Il tuo vizio è una stanza chiusa e solo io ne ho la chiave (Your Vice Is a Locked Room and Only I Have the Key, 1972) - Yönetmen: Sergio Martino ve Senaryo: Ernesto Gastaldi, Adriano Bolzoni, Sauro Scavolini
Black Cat: Gatto nero (The Black Cat, 1981) - Yönetmen: Lucio Fulci ve Senaryo: Biagio Proietti, Lucio Fulci
Due occhi diabolici (Two Evil Eyes, 1990) - Yönetmen: George Romero, Dario Argento ve Senaryo: George Romero, Dario Argento, Franco Ferrini, Peter Koper
(The Fall of the Louse of Usher, 2002)
The Fall of the House of Usher (1928) - Yönetmen: James Sibley Watson, Melville Webber ve Senaryo: Edgar Allan Poe (story), Melville Webber
La chute de la maison Usher (The Fall of the House of Usher, 1928) - Yönetmen: Jean Epstein ve Senaryo: Luis Buñuel, Jean Epstein
The Fall of the House of Usher (1950) - Yönetmen: Ivan Barnett Written ve Senaryo: Edgar Allan Poe (story), Dorothy Catt, Kenneth Thompson
House of Usher (1960) - Yönetmen: Roger Corman ve Senaryo: Richard Matheson
The House of Usher (1989) - Yönetmen: Alan Birkinshaw ve Senaryo: Michael J. Murray
The Fall of the Louse of Usher (2002) - Yönetmen ve Senaryo: Ken Russel
Descendant (2003) - Yönetmen: Kermit Christman ve Senaryo: Del Tenney
Usher (2004) - Yönetmen ve Senaryo: Roger Leatherwood
The House of Usher (2006) - Yönetmen: Hayley Pelerini ve Senaryo: Collin Chang
House of Usher (2008) - Yönetmen: David DeCoteau
The Bloodhound (2020) - Yönetmen ve Senaryo: Patrick Picard
(Murders in the Rue Morgue, 1971)
Sherlock Holmes in the Great Murder Mystery (1908) - Yönetmen: Fred J. Balshofer
The Murders in the Rue Morgue (Kısa film, 1914)
Murders in the Rue Morgue (1932) - Yönetmen: Robert Florey ve Senaryo: Tom Reed
Phantom of the Rue Morgue (1954) - Yönetmen: Roy Del Ruth ve Senaryo: Harold Medford, James R. Webb
Murders in the Rue Morgue (1971) - Yönetmen: Gordon Hessler ve Senaryo: Christopher Wicking, Henry Slesar
The Murders in the Rue Morgue (Televizyon filmi, 1986) - Derhêner: Jeannot Szwarc
Morgue Street (Kısa film, 2012) - Yönetmen: Alberto Viavattene ve Senaryo: Emiliano Ranzani, Alberto Viavattene
(The Pit and the Pendulum, 1913)
The Pit and the Pendulum (1910)
The Pit and the Pendulum (Kısa film, 1913) / Yönetmen: Alice Guy-Blaché ve Senaryo: Edgar Allan Poe
The Pit and the Pendulum (1961) / Yönetmen: Roger Corman ve Senaryo: Richard Matheson
The Pit and the Pendulum (1964) / Yönetmen ve Senaryo: Alexandre Astruc
Die Schlangengrube und das Pendel (The Blood Demon, 1967) / Yönetmen: Harald Reinl ve Senaryo: Manfred R. Köhler
An Evening of Edgar Allan Poe (1970) / Yönetmen: Ken Johnson ve Senaryo: David Welch, Ken Johnson
Kyvadlo, jáma a naděje (The Pendulum, the Pit and Hope, Kısa film, 1983) / Yönetmen ve Senaryo: Jan Švankmajer
The Pit and the Pendulum (1991) / Yönetmen: Stuart Gordon ve Senaryo: Dennis Pauli
The Pit and the Pendulum (2009) / Yönetmen: David DeCoteau ve Senaryo: Simon Savory
(The Raven, 2012)[/caption]The Raven (1915) / Yönetmen ve Senaryo: Charles Brabin
The Raven (1935) / Yönetmen: Lew Lander ve Senaryo: David Boehm
The Raven (Kısa animasyon, 1942) - Yönetmen: Dave Fleischer, Thomas Johnson
The Raven (1963) / Yönetmen: Roger Corman ve Senaryo: Richard Matheson
The Raven...Nevermore (Kısa film, 1999) - Yönetmen: Tinieblas Gonzales
The Raven (Kısa film – 2003) - Yönetmen: Peter Bradley
The Raven (2012) / Yönetmen: James McTeigue ve Senaryo: Ben Livingston, Hannah Shakespeare
(An Evening of Edgar Allan Poe, 1970)
The Avenging Conscience or: Thou Shalt Not Kill (1914) / Yönetmen ve Senaryo: DW Griffith
The Tell Tale Heart (Kısa film, 1928) / Yönetmen: Charles Klein ve Leon Shamroy
The Tell-Tale Heart (Kısa film, 1934) / Yönetmen: Brian Desmond Hurst ve Senaryo: David Plunkett Greene, Edgar Allan Poe
The Tell-Tale Heart (1941) / Yönetmen: Jules Dassin ve Senaryo: Doane R. Hoag
The Tell-Tale Heart (1953, American film) / Yönetmen: Ted Parmele ve Senaryo Bill Scott
The Tell-Tale Heart (1953, Kısa film, British film) / Yönetmen: JB Williams
Manfish (1956) / Yönetmen: W. Lee Wilder ve Senaryo: Edgar Allan Poe (Ji çîrokên wî), Myles Wilder, Joel Murcott
The Tell-Tale Heart (1960) / Yönetmen: Ernest Morris ve Senaryo: Brian Clemens û Eldon Howard
An Evening of Edgar Allan Poe (1970) / Yönetmen: Ken Johnson ve Senaryo: David Welch
Tell-Tale (2009) / Yönetmen: Michael Cuesta ve Senaryo: David Callaham
Tell (Kısa film, 2012) / Yönetmen: Derhêner ve Senaryo: Ryan Connolly
Insaana (2014) / Yönetmen: Ali Seezan ve Senaryo: Ina Ali
Tales of Poe (2014) / Yönetmen: Bart Mastronardi, Alan Rowe Kelly ve Senaryo: Bart Mastronardi
The Tell-Tale Heart (2014) / Yönetmen ve Senaryo: John La Tier
Redrum (2018) / Yönetmen: Dhruv Sachdev, Saurabh Bali ve Senaryo: Dhruv Sachdev
(The Masque of the Red Death, 1964)
The Masque of the Red Death (1964) / Yönetmen: Roger Corman ve Senaryo: Charles Beaumont, R. Wright Campbell
Maska crvene smrti (Mask of the Red Death, 1969) / Yönetmen: Pavao Štalter, Branko Ranitović ve Senaryo: Edgar Allan Poe (original story), Branko Ranitović, Zdenko Gašparović
Masque of the Red Death (1989) / Yönetmen: Larry Brand, Jeffrey Delman ve Senaryo: Daryl Haney Larry Brand
The Tomb of Ligeia (1964) / Yönetmen: Roger Corman ve Senaryo: Robert Towne
The Tomb (2009) / Yönetmen: Michael Staininger ve Derhêner Jeff Most
Edgar Allan Poe'nun eselerinden sinema perdesine uyarlanan diğer filmler:
The Sealed Room (The Sealed Door, Kısa film,1909) - Yönetmen: D. W. Griffith ve Senaryo: Honoré de Balzac, Edgar Allan Poe, Frank E. Woods
The Gold Bug (France, 1910)
The Bells (1912)
Le système du docteur Goudron et du professeur Plume (Kısa film, The Lunatics, 1913) / Yönetmen: Maurice Tourneur ve Senaryo: André de Lorde, Edgar Allan Poe
Der Student von Prag (The Student of Prague / A Bargain with Satan, 1913) - Yönetmen: Stellan Rye ve Senaryo: Hanns Heinz Ewers
Die braune Bestie (The Brown Beast, 1914) / Yönetmen: Harry Peel ve Senaryo: Harry Peel, Edgar Allan Poe
Pest in Florenz (The Plague of Florence, 1919) / Yönetmen: Otto Rippert ve Senaryo Fritz Lang
Annabell Lee (1921) / Yönetmen: William J. Scully ve Senaryo: Arthur Brilliant, Edgar Allan Poe(poem), Paul M. Sarazan
Призрак бродит по Европе (Prizrak brodit po Evrope / Spectre Haunts Europe, 1923) / Yönetmen: Vladimir Gardin ve Senaryo: Georgi Tasin, Edgar Allan Poe (story)
Der Student von Prag (The Student of Prague, 1926) / Yönetmen: Henrik Galeen ve Senaryo: Henrik Galeen, Hanns Heinz Ewers
The Crime of Dr. Crespi (1935) / Yönetmen: John H. Auer ve Senaryo: Lewis Graham, Edward Olmstead, John H. Auer
The Mystery of Marie Roget (1942) / Yönetmen: Philip Rosen ve Senaryo: Michel Jacoby
The Loves of Edgar Allan Poe (1942) - Yönetmen: Harry Lachman (Edgar Allan Poe'nun biyografisi)
Premature Burial (1962) / Yönetmen: Roger Corman ve Senaryo: Charles Beaumont, Ray Russell
Tales Of Terror (1962) / Yönetmen: Roger Corman ve Senaryo: Richard Matheson, Edgar Allan Poe (The Black Cat, Morella ve The Case of M. Valdemar hikayelerinden)
The Haunted Palace (1963) / Yönetmen: Roger Corman ve Senaryo: Charles Beaumont
Danza Macabra (Castle of Blood, 1964) - Yönetmen: Antonio Margheriti, Sergio Corbucci
Tre passi nel delirio (Spirits of the Dead / Histoires extraordinaires, 1968) / Yönetmen: Roger Vadim, Louis Malle, Federico Fellini ve Senaryo: Roger Vadim, Pascal Cousin, Louis Malle, Clement Biddle Wood, Federico Fellini, Bernardino Zapponi
The Oblong Box (1969) / Yönetmen: Gordon Hessler ve Senaryo: Lawrence Huntington, Additional Dialogue: Christopher Wicking
Web of the Spider (1971) - Yönetmen: Antonio Margheriti
(Stonehearst Asylum, 2014)
La mansión de la locura (The Mansion of Madness / Dr. Tarr's Torture Dungeon, 1973) / Yönetmen: Juan Lopez Moctezuma ve Senaryo: Carlos Illescas, Juan López Moctezuma, Gabriel Weisz
The Spectre of Edgar Allan Poe (1974) - Yönetmen: Mohy Quandour
The Gold Bug (Dizi film, 1980) - Yönetmen: Robert Fuest
Vincent (Kısa animasyon, 1982) - Yönetmen: Tim Burton
The Haunting of Morella (1990) / Yönetmen: Jim Wynorski ve Senaryo: R. J. Robertson, Jim Wynroski
Buried Alive (1990 theatrical film) / Yönetmen: Gerard Kikoine ve Senaryo: Jake Chesi, Stuart Lee
The Crow (1994) - Yönetmen: Alex Proyas ve Senaryo: David J. Schow
Fool's Fire (Televizyon filmi, 1992) - Yönetmen: Julie Taymor
Šílení (Lunacy, 2005) / Yönetmen ve Senaryo: Jan Švankmajer
The Death of Poe (2006) - Yönetmen: Mark Redfield
Nightmares from the Mind of Poe (2006) - Yönetmen: Ric White
Eureka: The Mind Of Edgar Allan Poe (2008)
The Light-house (2009)
William Wilson (Kısa film, 2011) - Yönetmen: Michael Van Devere
Extraordinary Tales (2013) - Yönetmen ve Senaryo: Raul Garcia
O Homem das Multidões (The Man of the Crowd, 2013) / Yönetmen: Marcelo Gomes, Cao Guimarães ve Senaryo: Marcelo Gomes Cao Guimarães
Stonehearst Asylum (2014) / Yönetmen: Brad Anderson ve Senaryo: Joseph Gangemi
Terroir ('The Cask of Amontillado' hikayesinden, 2014) / Yönetmen ve Senaryo: John Charles Jopson
Extraordinary Tales (2015) - Yönetmen: Raul Garcia
Edgar Allan Poe: Buried Alive (Belgesel, 2016) - Yönetmen: Eric Stange
The Lighthouse (2019) - Yönetmen ve Senaryo: Robert Eggers
Edgar Allan Poe'nun sinemaya uyarlanan bütün filmlerin listesi için: IMDb
https://sinemayaserbixwe.com/caven-rastin-u-xiyalan-edgar-allan-poe/
Kaynak:
https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Films_based_on_works_by_Edgar_Allan_Poe
https://en.wikipedia.org/wiki/Edgar_Allan_Poe_in_television_and_film
https://en.wikipedia.org/wiki/Edgar_Allen_Poe_(film)
*Bu yazı yazar tarafından yazılan "Fîlmên ku ji çîrok û helbestên Edgar Allan Poeyî ji bo hunera sînemayê hatine kişandin" adlı yazıdan kendisinin çevirisi ile hazırlanmıştır.
Sînemaya Serbixwe - www.sinemayaserbixwe.com
Amadekar: Rûmet Med
Wêjekarê mezin ê Amerîkayî Edgar Allan Poe (1809-1849) yek ji helbestvan û çîroknûsên baştirîn ên wêjeya nûjen e ku bi çîrok, kurteçîrok, helbest û nivîsên xwe ve bandorên mezin û derasayî li edebiyata cîhanê kiriye. Pêşengê wêjeya fantastîk, gotîk û pevxistina zanistî Poe di berhemên xwe de zimanekî bandorker û bêhempa afirandiye û wî di heman demê de di rojnameyan de weke rojnameger û çîroknûs xebitiye, edîtorî û rexnegiriya wêjeyê kiriye û li ser zanistên derûnnasî û stêrezaniyê gotaran nivîsandine.
Berhemên çîroknûsê nemir Edgar Allan Poeyî li seranserê cîhanê heta niha bi dehan zimanan hatine wergerandin, weke lîstikên şanoyê hatine lîstin, bûne stran, ji bo hunera heftemîn lê hatine anîn û bandorê li ser hemû warên din ên huner û jiyanê kirine.
Ji destpêka sînemayê û bi vir de, gelek çîrok û helbestên wêjekarê nemir Edgar Allan Poe li gelek welatên cîhanê ji bo hunera sînemayê weke fîlmên kurtefîlm, metrajdirêj, anîmasyon hatine kişandin û çîroka jiyana wî bûye mijara fîlman.
Fîlmên ku ji çîrok û helbestên Edgar Allan Poeyî hatine kişandin:
Unheimliche Geschichten (Uncanny Stories, 1919) - Derhêner û Senaryo: Richard Oswald
Unheimliche Geschichten (Uncanny Stories, 1932) - Derhêner: Richard Oswald û Senaryo: Heinz Goldberg Eugen Szatmári
The Black Cat (1934) - Derhêner: Edgar G. Ulmer û Senaryo: Peter Ruric
Maniac (1934) - Derhêner: Dwain Esper û Senaryo: Hildagarde Stadie
The Case Of The Black Cat (1936) - Derhêner: William C. Mcgann û Senaryo: Erle Stanley Gardner
The Black Cat (1941) - Derhêner: Albert S. Rogell û Robert Lees
Tales of Terror (1962) - Derhêner: Roger Corman û Richard Matheson
The Black Cat (1966) - Derhêner: Harold Hoffman
Il tuo vizio è una stanza chiusa e solo io ne ho la chiave (Your Vice Is a Locked Room and Only I Have the Key, 1972) - Derhêner: Sergio Martino û Senaryo: Ernesto Gastaldi, Adriano Bolzoni, Sauro Scavolini
Black Cat: Gatto nero (The Black Cat, 1981) - Derhêner: Lucio Fulci û Senaryo: Biagio Proietti, Lucio Fulci
Due occhi diabolici (Two Evil Eyes, 1990) - Derhêner: George Romero, Dario Argento û Senaryo: George Romero, Dario Argento, Franco Ferrini, Peter Koper
(The Fall of the Louse of Usher, 2002)
The Fall of the House of Usher (1928) - Derhêner: James Sibley Watson, Melville Webber û Senaryo: Edgar Allan Poe (story), Melville Webber
La chute de la maison Usher (The Fall of the House of Usher, 1928) - Derhêner: Jean Epstein û Senaryo: Luis Buñuel, Jean Epstein
The Fall of the House of Usher (1950) - Derhêner: Ivan Barnett Written û Senaryo: Edgar Allan Poe (story), Dorothy Catt, Kenneth Thompson
House of Usher (1960) - Derhêner: Roger Corman û Senaryo: Richard Matheson
The House of Usher (1989) - Derhêner: Alan Birkinshaw û Senaryo: Michael J. Murray
The Fall of the Louse of Usher (2002) - Derhêner û Senaryo: Ken Russel
Descendant (2003) - Derhêner: Kermit Christman û Senaryo: Del Tenney
Usher (2004) - Derhêner û Senaryo: Roger Leatherwood
The House of Usher (2006) - Derhêner: Hayley Pelerini û Senaryo: Collin Chang
House of Usher (2008) - Derhêner: David DeCoteau
The Bloodhound (2020) - Derhêner û Senaryo: Patrick Picard
(Murders in the Rue Morgue, 1971)
Sherlock Holmes in the Great Murder Mystery (1908) - Derhêner: Fred J. Balshofer
The Murders in the Rue Morgue (Kurtefîlm, 1914)
Murders in the Rue Morgue (1932) - Derhêner: Robert Florey û Senaryo: Tom Reed
Phantom of the Rue Morgue (1954) - Derhêner: Roy Del Ruth û Senaryo: Harold Medford, James R. Webb
Murders in the Rue Morgue (1971) - Derhêner: Gordon Hessler û Senaryo: Christopher Wicking, Henry Slesar
The Murders in the Rue Morgue (Fîlmê televîzyonê, 1986) - Derhêner: Jeannot Szwarc
Morgue Street (Kurtefîlm, 2012) - Derhêner: Alberto Viavattene û Senaryo: Emiliano Ranzani, Alberto Viavattene
(The Pit and the Pendulum, 1913)
The Pit and the Pendulum (1910)
The Pit and the Pendulum (Kurtefîlm, 1913) / Derhêner: Alice Guy-Blaché û Senaryo: Edgar Allan Poe
The Pit and the Pendulum (1961) / Derhêner: Roger Corman û Senaryo: Richard Matheson
The Pit and the Pendulum (1964) / Derhêner û Senaryo: Alexandre Astruc
Die Schlangengrube und das Pendel (The Blood Demon, 1967) / Derhêner: Harald Reinl û Senaryo: Manfred R. Köhler
An Evening of Edgar Allan Poe (1970) / Derhêner: Ken Johnson û Senaryo: David Welch, Ken Johnson
Kyvadlo, jáma a naděje (The Pendulum, the Pit and Hope, Kurtefîlm, 1983) / Derhêner û Senaryo: Jan Švankmajer
The Pit and the Pendulum (1991) / Derhêner: Stuart Gordon û Senaryo: Dennis Pauli
The Pit and the Pendulum (2009) / Derhêner: David DeCoteau û Senaryo: Simon Savory
[caption id="attachment_8052" align="aligncenter" width="603"] (The Raven, 2012)[/caption]The Raven (1915) / Derhêner û Senaryo: Charles Brabin
The Raven (1935) / Derhêner: Lew Lander û Senaryo: David Boehm
The Raven (Kurteanîmasyon, 1942) - Derhêner: Dave Fleischer, Thomas Johnson
The Raven (1963) / Derhêner: Roger Corman û Senaryo: Richard Matheson
The Raven...Nevermore (Kurtefîlm, 1999) - Derhêner: Tinieblas Gonzales
The Raven (Kurtefîlm – 2003) - Derhêner: Peter Bradley
The Raven (2012) / Derhêner: James McTeigue û Senaryo: Ben Livingston, Hannah Shakespeare
(An Evening of Edgar Allan Poe, 1970)
The Avenging Conscience or: Thou Shalt Not Kill (1914) / Derhêner û Senaryo: DW Griffith
The Tell Tale Heart (Kurtefîlm, 1928) / Derhêner: Charles Klein û Leon Shamroy
The Tell-Tale Heart (Kurtefîlm, 1934) / Derhêner: Brian Desmond Hurst û Senaryo: David Plunkett Greene, Edgar Allan Poe
The Tell-Tale Heart (1941) / Derhêner: Jules Dassin û Senaryo: Doane R. Hoag
The Tell-Tale Heart (1953, American film) / Derhêner: Ted Parmele û Senaryo Bill Scott
The Tell-Tale Heart (1953, Kurtefîlm, British film) / Derhêner: JB Williams
Manfish (1956) / Derhêner: W. Lee Wilder û Senaryo: Edgar Allan Poe (Ji çîrokên wî), Myles Wilder, Joel Murcott
The Tell-Tale Heart (1960) / Derhêner: Ernest Morris û Senaryo: Brian Clemens û Eldon Howard
An Evening of Edgar Allan Poe (1970) / Derhêner: Ken Johnson û Senaryo: David Welch
Tell-Tale (2009) / Derhêner: Michael Cuesta û Senaryo: David Callaham
Tell (Kurtefîlm, 2012) / Derhêner: Derhêner û Senaryo: Ryan Connolly
Insaana (2014) / Derhêner: Ali Seezan û Senaryo: Ina Ali
Tales of Poe (2014) / Derhêner: Bart Mastronardi, Alan Rowe Kelly û Senaryo: Bart Mastronardi
The Tell-Tale Heart (2014) / Derhêner û Senaryo: John La Tier
Redrum (2018) / Derhêner: Dhruv Sachdev, Saurabh Bali û Senaryo: Dhruv Sachdev
(The Masque of the Red Death, 1964)
The Masque of the Red Death (1964) / Derhêner: Roger Corman û Senaryo: Charles Beaumont, R. Wright Campbell
Maska crvene smrti (Mask of the Red Death, 1969) / Derhêner: Pavao Štalter, Branko Ranitović û Senaryo: Edgar Allan Poe (original story), Branko Ranitović, Zdenko Gašparović
Masque of the Red Death (1989) / Derhêner: Larry Brand, Jeffrey Delman û Senaryo: Daryl Haney Larry Brand
The Tomb of Ligeia (1964) / Derhêner: Roger Corman û Senaryo: Robert Towne
The Tomb (2009) / Derhêner: Michael Staininger û Derhêner Jeff Most
[caption id="attachment_8049" align="aligncenter" width="602"] Edgar Allan Poe: Buried AliveFîlmên din ên ku ji çîrok û helbestên Edgar Allan Poeyî ji bo perdeya sînemayê hatine lê anîn:
The Sealed Room (The Sealed Door, Kurtefîlm,1909) / Derhêner: D. W. Griffith û Senaryo: Honoré de Balzac, Edgar Allan Poe, Frank E. Woods
The Gold Bug (France, 1910)
The Bells (1912)
Le système du docteur Goudron et du professeur Plume (Kurtefîlm, The Lunatics, 1913) / Derhêner: Maurice Tourneur û Senaryo: André de Lorde, Edgar Allan Poe
Der Student von Prag (The Student of Prague / A Bargain with Satan, 1913) / Derhêner: Stellan Rye û Senaryo: Hanns Heinz Ewers
Die braune Bestie (The Brown Beast, 1914) / Derhêner: Harry Peel û Senaryo: Harry Peel, Edgar Allan Poe
Pest in Florenz (The Plague of Florence, 1919) / Derhêner: Otto Rippert û Senaryo Fritz Lang
Annabell Lee (1921) / Derhêner: William J. Scully û Senaryo: Arthur Brilliant, Edgar Allan Poe(poem), Paul M. Sarazan
Призрак бродит по Европе (Prizrak brodit po Evrope / Spectre Haunts Europe, 1923) / Derhêner: Vladimir Gardin û Senaryo: Georgi Tasin, Edgar Allan Poe (story)
Der Student von Prag (The Student of Prague, 1926) / Derhêner: Henrik Galeen û Senaryo: Henrik Galeen, Hanns Heinz Ewers
The Crime of Dr. Crespi (1935) / Derhêner: John H. Auer û Senaryo: Lewis Graham, Edward Olmstead, John H. Auer
The Mystery of Marie Roget (1942) / Derhêner: Philip Rosen û Senaryo: Michel Jacoby
The Loves of Edgar Allan Poe (1942) - Derhêner: Harry Lachman (Jînenîgarîya Edgar Allan Poeyî)
Premature Burial (1962) / Derhêner: Roger Corman û Senaryo: Charles Beaumont, Ray Russell
Tales of Terror (1962) / Derhêner: Roger Corman û Senaryo: Richard Matheson, Edgar Allan Poe (Ji çîrokên The Black Cat, Morella û The Case of M. Valdemarê)
The Haunted Palace (1963) / Derhêner: Roger Corman û Senaryo: Charles Beaumont
Danza Macabra (Castle of Blood, 1964) - Derhêner: Antonio Margheriti, Sergio Corbucci
Tre passi nel delirio (Spirits of the Dead / Histoires extraordinaires, 1968) / Derhêner: Roger Vadim, Louis Malle, Federico Fellini û Senaryo: Roger Vadim, Pascal Cousin, Louis Malle, Clement Biddle Wood, Federico Fellini, Bernardino Zapponi
The Oblong Box (1969) / Derhêner: Gordon Hessler û Senaryo: Lawrence Huntington, Additional Dialogue: Christopher Wicking
An Evening With Edgar Allan Poe (1970) - Derhêner: Kenneth Johnson û Senaryo: Edgar Allan Poe, Kenneth Johnson , David Welch
Web of the Spider (1971) - Derhêner: Antonio Margheriti
(Stonehearst Asylum, 2014)
La mansión de la locura (The Mansion of Madness / Dr. Tarr's Torture Dungeon, 1973) / Derhêner: Juan Lopez Moctezuma û Senaryo: Carlos Illescas, Juan López Moctezuma, Gabriel Weisz
The Spectre of Edgar Allan Poe (1974) - Derhêner: Mohy Quandour
The Gold Bug (Rêzefîlmê Televîzyonê, 1980) - Derhêner: Robert Fuest
Vincent (Kurteanîmasyon, 1982) - Derhêner: Tim Burton
The Haunting of Morella (1990) / Derhêner: Jim Wynorski û Senaryo: R. J. Robertson, Jim Wynroski
Buried Alive (1990 theatrical film) / Derhêner: Gerard Kikoine û Senaryo: Jake Chesi, Stuart Lee
Fool's Fire (Fîlmê Televîzyonê, 1992) Derhêner: Julie Taymor û Senaryo: Edgar Allan Poe Julie Taymor
The Crow (1994) - Derhêner: Alex Proyas û Senaryo: David J. Schow
Šílení (Lunacy, 2005) / Derhêner û Senaryo: Jan Švankmajer
The Death of Poe (2006) - Derhêner: Mark Redfield
Nightmares from the Mind of Poe (2006) - Derhêner: Ric White
Eureka: The Mind Of Edgar Allan Poe (2008)
The Light-house (2009)
William Wilson (Kurtefîlm, 2011) - Derhêner: Michael Van Devere
Extraordinary Tales (2013) - Derhêner û Senaryo: Raul Garcia
O Homem das Multidões (The Man of the Crowd, 2013) / Derhêner: Marcelo Gomes, Cao Guimarães û Senaryo: Marcelo Gomes Cao Guimarães
Stonehearst Asylum (2014) / Derhêner: Brad Anderson û Senaryo: Joseph Gangemi
Terroir (Ji çîroka 'The Cask of Amontillado', 2014) / Derhêner û Senaryo: John Charles Jopson
Extraordinary Tales (2015) - Derhêner: Raul Garcia
Edgar Allan Poe: Buried Alive (Belgefîlm, 2016) - Derhêner: Eric Stange
The Lighthouse (2019) - Derhêner û Senaryo: Robert Eggers
Ji bo lîsteya hemû fîlmên ku ji berhemên Edgar Allan Poe lê hatine anîn: IMDb
https://sinemayaserbixwe.com/caven-rastin-u-xiyalan-edgar-allan-poe/
Çavkanî:
https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Films_based_on_works_by_Edgar_Allan_Poe
https://en.wikipedia.org/wiki/Edgar_Allan_Poe_in_television_and_film
https://en.wikipedia.org/wiki/Edgar_Allen_Poe_(film)
Sînemaya Serbixwe - www.sinemayaserbixwe.com
Sînemagerê navdar ê Amerîkî David Fincher yek ji derhênerên herî resen û girîngtir yê salên 90î û sedsala nû ye ku li seranserê erdnîgariya cîhanê bi fîlmên xwe yên wekî; “Alien: 3, “Se7en”, “Fight Club”, “Zodiac”, “Panic Room” û “The Curious Case of Benjamin Button” ve tê naskirin û di heman demê de xelatên; Girovera Zêrîn (Golden Globe), Derhênerê Baştirîn û Xelata Akademiyê (Oscar) girtine.
David Fincher, di sala 1962yan da li bajarê Denverê yê girêdayî Parêzgeha Koloradoya Dewletên Yekbûyî yên Emerîkayê hate dinê û li Californiayê mezin bû. Tê gotin ku hêj di zarokatiya xwe de fîlmê “Butch Cassidy And The Sundance Kid” (1969) temaşe dike û bi bandora vî fîlmî biryar dide ku bibe derhêner. Fincher, di ciwantiya xwe da bi kameraya xwe ya 8mîlîmetreyê dest bi kişandina fîlman dike û di pargîdaniyeke anîmasyonê de dixebite. Di sala 1980yî da derbasî pargîdaniya fîlman a Industrial Light & Magicê (ILM) dibe, bi saya vê pargîdaniyê di mijara efektan de dibe pispor. David Fincher, di pêvajoya kişandina fîlmên wekî “Star Wars Episode IV” (1977) û “Indiana Jones and the Temple of Doom”ê (1984) de jî cih digre. Di 1984an da ji karê xwe yê ILMyê derdikeve û ji bo Komeleya Pençeşerê ya Emerîkayê fîlmê reklamê dikişîne. Piştî salekê derhêneriya belgefîlma “The Beat of The Live Drum”ê dike ku tê de lîstikvan û muzîkvanê navdar Rick Springfield jî cî digre. Fincher Ji bo pargîdaniyên reklamê yên wekî; Revlon, Converse, Nike, Pepsi, Sony, Levi’sê gelek fîlmên reklamê kişandine û piştî sektora reklaman jî berê xwe daye kişandina klîbên muzîkan. Fincher ji bo hunermend û komên muzîkan ên wek Madonna, Billy Idol, Paula Abdul, Arerosmith, The Rolling Stones, Nine Inch Nails, A Perfect Circle, Jody Watley, Rammstein, Rick Springfiel, Steve Winwood, Neneh Cherry, George Michael, Michael Jackson, The Wallflowers, Wire Train û The Outfielê klîbên vîdyoyan kişandine.
Yek ji derhênerên fîlman ên herî resen û girîng ên salên 90î û sedsala nû David Fincher, di sala 1992yan da bi yekem metrajdirêjê xwe yê bi navê “Alien: 3” re derket pêşberî temaşevanên sînemayê. Fîlmê pevxistina zanistî bi efektên xwe yên taybet ve ji bo Xelatên Akademiyê bû berendam lê belê fîlm ji aliyê aborî û rexneyî bi serneket. Derhêner Fincher di belgefîlmeke ku bo rêzeya fîlmên Alienê hatiye amadekirin de ragihand ku derbarê budçeyê de bi pargîdaniya 20th Century Fox re hin pirsgirêkên wî hebûn. Di sala 1995an da fîlmê wî yê duyem ê bi navê “Se7en” (Heft) li salonên sînemayan kete vîzyonê û bandoreke mezin li dîroka hunera sînemayê kir. Senaryoya fîlmê Fincher û Andrew Kevin Walker bi hev re nivîsandin û li ser çîroka du dîdektîfan (Brad Pitt û Morgan Freeman) disekine ku dikevin pey kujerekî. Fîlmê “Se7en” li seranserê cîhanê 300 milyon dolar ji gîşeyan bi dest xist. Piştî du salan bi fîlmê “The Game” derket pêşberî sînemahezan.
Di sala 1999an da fîlmê David Fincher yê bi navê “Fight Club” (Serlîstikvan: Edward Norton, Helena Bonham Carter û Brad Pitt) kete vîzyonê, fîlm ji romana nivîskarê navdar Chunck Palahniukî ji bo perdeya spî hate kişandin û mohra xwe li salên 90î û li dîroka sînemayê xist. Fight Club, ji aliyê sînemahez û derdorên sînemayê ve yek ji fîlmên herî serketî tê qebûlkirin û di lîsteya “100 Fîlmên Pirxweş ên Hemû Deman” ku ji aliyê Total Filmê ve hatiye amadekirin de bû çaremîn. Di destpêka sedsala nû de fîlmê “Panic Room” (2002) yê derhêner Fincher dikeve vîzyonê, piştî pênc salan jî fîlmê wî yê “Zodiac” tê. Fîlmê “Zodiac” (2007) ji pirtûka nivîskar Robert Graysmithî ji bo sînemayê hate kişandin û di fîlmê balkêş de lîstikvanên wekî; Jake Gyllenhaal, Mark Ruffalo, Robert Downey Jr., Anthony Edwards û Brian Cox lîstin.
Derhêner di sala 2009an da bi fîlmê xwe yê “The Curious Case of Benjamin Button” ji nû ve derket pêşberî sînemahezan. Senaryoya fîlmê ji aliyê David Fincher û Eric Rothe ve hate nivîsandin ku ji romana wêjekar F. Scott Fitzgeraldî îlhama xwe girtiye. Fîlm, di heman demê de fîlmê herî dirêj ê Fincher e. Fîlm li Xelatên Akademiyê (Oscar) di 13 beşan de bû berendam û sê xelat (Derhênerê Hunerê yê Baştirîn, Kostûma Herî Serketî, Makyaja Herî Serketî) girt. Sînemagerê biserketî, bi vî fîlmî xwe cara yekem ji bo Xelata Derhênerê Baştirîn ê Xelatên Akademiyê xist berendam û di gîşeyê ji zêdetirî 300 milyon dolar pere bi dest xist. “The Curios Case of Benjamin Button” ji niha ve ji bo dîroka hunera sînemayê weke fîlmekî klasîk tê qebûlkirin.
Derhênerê hoste David Fincher di sala 2010î da bi fîlmê xwe yê “The Social Network” çîroka jiyana avakarê malpera sosyal a Facebookê Mark Zuckerbergê tîne ber perdeya sînemayê û bi vî fîlmî li Xelatên Akademiyê di 3 beşan de, li Xelatên Girovera Zêrîn di 4 beşan de xelat digre. Fincher di 2011an da dîsa bi lêanîneke wêjeyê derket pêşberî temaşevanên sînemayê. Fîlmê wî yê nû “The Girl With The Dragon Tattoo” ji romana navdar a nivîskar Stieg Larssonî ji bo hunera heftemîn hate kişandin. Fincher, herî dawî li sînemayê derhêneriya fîlmên “Gone Girl” (2014) û “Mank”ê (2020) kirin. Fîlmê “Gone Girl” li bernameya Xelatên Girovera Zêrîn, beşên Lîstikvana Baştirîn (Drama) û Derhênerê Baştirîn jî tê de di 4 beşan de bû berendam. David Fincher ji bilî fîlmên sînemayê, di hin projeyên rêzefîlm û rêzebelgefîlmên televîzyonê de jî weke derhêner û çêker xebitî. Derhêner li ser projeya xwe ya dawî ya bi navê “The Killer”ê dixebite û dîroka vîzyonê ya fîlmê nû hêj nehatiye eşkerekirin. Fîlmên David Fincher heta niha di çarçoveya gelek festîlvalên fîlman ên navneteweyî de hatin nîşandan û di gelek beşan de xelat girtin.
Çavkanî:
22.06.2022
*Ev nîvîs di hejmara 7emîn a Kovara The Hall Kurdî de hate weşandin.
Lorem Ipsum is simply dummy text of the printing and typesetting industry. Lorem Ipsum has been the industry's.
