Hejmara 21emîn a kovara "Psychology Kurdî" bi dosyeya 'Wêje û Derûnnasî' derket!

By: rumetmed on Şubat 02, 2026 / comment : 0 derûnnasî, edebiyat, gotar, hevpeyvîn, huner, jiyan, kurdî, kurmancî, nivîs, nûçe, psîkolojî, Psychology Kurdî, slider, tendurîstî, wêje, Weşanên Avesta, weşanxane, zanist

Nûçe: Rûmet Med

Hejmara nû ya kovara "Psychology Kurdî" bi mijara dosyeya "Wêje û Derûnnasî" hate weşandin. Di rûpelên hejmara 21emîn a kovarê de; nivîs, hevpeyvîn û gotarên li ser têkilîya Wêje û Derûnnasîyê cî digirin. 

Kovara Derûnnasiyê bi Kurdî "Psychology Kurdî" ji sala 2016ê bi vir de derdikeve li pêşberî xwîneran, ku nivîs, gotar û hevpeyvînên ku di derbarê mijarên Derûnnasî û Tendurîstîyê de hatine nivîsandin û amadekirin diweşîne. Di edîtoryaya Psychology Kurdî de Abdulsittar Özmen, Siyabend Aslan, Samed Doğan, Gülperi Gündüz, Azad Dildar û Leyla Turhan cih digirin ku kovar ji sala 2020ê (hejmara 11emîn) bi vir de di bin sîwana Weşanên Avestayê de tê weşandin.

Di nivîsa edîtorîya hejmara nû ya kovarê de balê dikişîne li ser têkilî û girîngîya her du dîsîplînên bi hev ve girêdayî ne û hate ragihandin ku "Ev her du dîsîplîn ku di navenda wan de mirov heye, bi kûrahî bi hev ve girêdayî ne û alozî û kûrahiya ruhê mirov radixînin ber çavan.  Dema derûnnasî cîhana hundirîn a takekesî analîz dike û alîkariyê dike ku takekes xwe nas bike, wêje jî dibe dengê vê cîhana hundirîn. Êş, bextewarî, xwestekên tepisandî û trawmayên mirovan di metnên wêjeyû de bi kûrahiya hunerî derdikevin holê. Wêje ji bo mirov, ji bo tenêtiya wî, ji bo bêwatebûn û nediyariya wî atlaseke xeyalî ya dewlemend pêşkêş dike û têgihîştinekê dide. Wêje, wekî qadeke terapiyê, êşê vediguherîne û dike ku meriv bikaribe biaxive."

Neveroka hejmara nû ya kovara "Psychology Kurdî":

WÊJE Û PSÎKANALÎZ: DIYALOGEKE BÊDAWÎ DI NEYNIKA GIYANÎ DE

AZAD DILDAR

ÇÎROKA ŞENGÊ Û PENGÊ: TIRSA DÛRKETINA JI DAYIKÊ

RAMAZAN PERTEV

GIRÎNGIYA PIRTÛKAN JI BO GEŞEDANA ZAROKÊN 0-6 SALÎ Û WÊJEYA ZAROKAN A KURDÎ

GÜLBEYAZ BOZAN

HEVPEYVÎN BI FATMA SAVCI, GULÎZER, KENAN SUBAŞI, HESEN ILDIZ Û MEHMET HANİFİ RE

PSYCHOLOGY KURDÎ

TEMSILIYETA ÇÎROKAN DI PSÎKOPATOLOJIYÊ DE: LEHENGÊN ÇÎROKAN Û TAYBETMENDIYÊN WAN JI ALIYÊ SÎNDROMÊN PSÎKOLOJÎK VE

MÛRAD DILDAR

NIRXANDINEKE PSÎKANALÎTÎK, CIVAKÎ Û ÇANDÎ YA ROMANA HELÎM YÛSIV

LEYLA TURHAN

BINQONAXÊN TRAWMAYA CIVAKÎ DI ÇÎROKÊN BAVÊ NAZÊ DE

ENVER İLERİ

XIZMETA CIVAKÎ, DÎLEMAYÊN ETÎK Û PÊVAJOYA BIRYARDAYÎNA ETÎK

GÜLPERİ GÜNDÜZ

TENÊTIYA PSÎKOPATOLOJÎK

ALİ İHSAN YAKA

MEKANÎZMAYÊN NORAL ÊN GUHERTINA ZİMAN: ÇAVKANIYÊN DUZIMANÎ

NÛJEN YÜKSEL

HUNER Û ZANİST JI BO XWENASÎNÊ

İLYAS TUNÇ

ADOLESCENCE: LÊGERÎNA NASNAMEYÊ Û TENÊTÎ

ELÎXAN BOZAN

PIRS Û BERSIV

BI ASLÎKA QADIR RE

PSYCHOLOGY KURDÎ

TERMÊN DERÛNNASIYÊ

PSYCHOLOGY KURDÎ

Xurdefiroş û Sê Teker

By: rumetmed on Ocak 06, 2026 / comment : 0 çand, çîrok, edebiyat, huner, jiyan, kovar, kurdî, kurmancî, kurteçîrok, nivîs, slider, The Raising of Kurds, wêje, ziman

Çîrok: Rûmet Med (Onur Kaya) 

Wek her rojan, ew roj jî zû şiyar bûbû. Taveroja berbangê, di ser ax û avên bajêr re digeriya, rengê germahî û ronîya xwe hêj nû dida hîskirin.. Bendikên pêlavên xwe bi lez û bez girêda û bi sê tekerê xwe yê li ber derî amede re kete rê…

Tîrêjên tavê, hêdî hêdî dirêj dibûn û xwe nû didan nîşandan. Siya gavên wî û sê tekerê bi hev re diçûn. Bayê rojên dawî yên payîzê diwezî û pelên darên cur bi cur li erdê ketibûn, ku mîna pêlên ku li ser beravên behrekê digerin.

Gava ku li pêşberî dibistana xwe ya berê derbas bû, ew rojên xweş hatin bîra wî, herî zêde jî bêrîya hevalên xwe kiribû. Malbatên hin hevalên wî malên xwe ji wê derê barkiribûn. Bi hin hevalên xwe re selpakfiroşî û boyaxkerî kiribû, hin rojan di kolanên bajêr de av firotibûn û hin caran jî kêşvanî kiribûn. Hêj jî gelek hevalên wî, di van rojan de dixebitin û carinan jî rastî hev hatibûn. Kenên wan dihat bîra wî û dilê xwe bi wan bîranînan germ kir. Bişirên wan wekî wêneyekî zelal, hatin ber çavên wî. Nêzîkî du saetan derbas bûbû ku westiya û li cem dîwarekî mezin hinekî sekinî û bêhna xwe dida.

Zarok, bi gavên biçûk û westiyayî li kolanên taxên bajêr digeriya û dengê wî heta şeqama din a bajêr dihate bihîstin. Di nava bêdengî û dirêjbûna taxê de dimeşiya, gavên wî zêde lezgîn nebûn. Li ber derîyên malan û cihên qirşan derbas bû, hin hesin, dar û qenepeyên kevn ên avêtî dîtin û hinek ji wan hilgirtin, li ser sê tekera wî ya ku têde karton û çar-pênc heb jî hesin û xurdeyan xuya dikirin.

Firavîna xwe dikarî encax piştî nîvro xwar, nanê wî sandwîçeke biçûk ku ji mala xwe anîbû, li ser kevirek rûnişt û sandwîça xwe di demeke kurt de xwar. Stranek hate bîra wî, ew strana qedîm ku bapîra wî hertim ji wan re distrand, ku bapîra wî li bajêr dengbêjekî binav bû, gelek çîrok, stran û kilaman dizanîbû û berhemên wî yên bi xwe jî hebûn.

Wext hêdî hedî derbas bû û hewa jî tarî dibû. Ji ciyekî ku nêzîk e an jî dûr e tam ne diyar e, dengên nîvdiyar hatibûn. Danê êvarê bû, dem diherike û rengê hêvîyê li ser ax û kolanên bajêr digeriya…

*Ev çîrok cara yekem di Mijdara 2017ê de hate nivîsandin û di 2019ê de di e-pirtûka Rûmet Medî ya bi navê “Dilê Xwezayê” de hatibû weşandin ku hin hevokên çîrokê hatin serastkirin û ji nû ve hate amadekirin.

Çavkanî: https://theraisingofkurds.com/xurdefiros-u-se-teker/

Di Herikîna Demê de Dengên Çivîkan

By: rumetmed on Ocak 06, 2026 / comment : 0 Cemal Sureya, cinema, çîrok, edebiyat, fîlm, Furûx Feroxzad, Gulten Akin, helbest, kovar, kurdî, kurmancî, nivîs, Rênas Jiyan, replîk, sînema, slider, The Raising of Kurds, wêje, werger

Nivîs: Rûmet Med (Onur Kaya)

"Bi tenê dema ku her tişt bêdeng dibe, wê demê tu dikarî rastîyê bibihîsî.."¹

Çivîk kom bûne, ber bi ciyekî ve diçin.

Dengên wan dê bimînin li xwezayê.

Rêz bi rêz mezin dibin, di herikîna jiyanê de

Dengên wan jiyan bixwe ne.

Bi tenê deng dimîne ji bo jiyanê.

Deng di valahîya hewayê de digere,

Wekî xeyaleke germ a ronîyê.

Deng dimîne, pirî caran bêdengî jî dengekî ye.

Deng; sîtava rengê ye, siyên hîvê ye, pelên daran e, pêlên behran deng e, peyvên axaftinên mirovan deng in, di bêdengîyê de jî dengekî xwe dide der û deng jiyan bixwe ye…

Ba diwezîne, pelên daran dihejînin, çivîk difirin û dengên xwezaya jiyanê têne bihîstin û li benda reng û dengê biharê ne. Jiyanê xwe tim ji nû ve diafirîne û deng û rengên nû tîne.

Helbestvanekî di risteyeke xwe de gotibû, “Deng, deng, bi tenê deng dimîne…”*  û di helbesteke xwe ya din de jî digot, “Firînê ji bîr neke, Çûk fanî ye…”** Helbestvanekî jî dibêje ku “Jiyan kurt e, çivîk difirîn…”***

Di hêwirzeya jiyanê de carinan dengên hinek tiştan nêzîk dibin. Mirov wexta dengê bêdengîyê dibihîse, hinek dengan jî nêzikê mirov dibin.. Mirov ruhê xwe di nav wan dengan de winda dike, têde xwe peyde û nas dike, û rengên xwerû û zelal ên sirûştî dibihîse. Deng bi tena serê xwe deng nînin, ew, reng û awazê jiyanê bixwe ne û tiştî ku mezin dike jiyanê germ û ronîya dengê ye.

Deng rastî û rastîna jiyanê ye. Tîpên peyvên zimanan ji dengan pêk tên. Helbestvanekî di helbesta xwe de dibêje “Ji elfabêtan tîpek kêm dibe ku dimirim….”**** Jiyan, bi dengan xwe mezin û nêzîk dike… Ku deng nebe kolanên jiyanê kêmasî û nîvçe dibin.. Hebûn û wateya jiyanê di nav dengan de ye û peyvan ligel dengan ve hene. Ji ber ku deng him çavkanî ye, him jî sîtav e…

Jiyana me ji reng û dengan pêk tê.. Deng dimîne, bi tenê dengên hezkirin û evînê mayînde ne… Jiyana me bi tenê di dengên wan de xwe nas dike û rastîn bi tenê di dengên wan de veşarî ye… Jiyana me li vir e.. Helbestvanekî jî gotîbû “Hebûna min li wir e di jiyana me de…”*****

Nîşe:

¹Amador (2010) / Derhêner: Fernando León de Aranoa.

*Ji helbesta Furûx Feroxzad.

**Ji helbesta Furûx Feroxzad, Wergêr: Muhsîn Ozdemîr.

***Ji helbesta Cemal Sureya.

**** Ji helbesta Rênas Jiyan.

*****Ji helbesta Gulten Akin.

— Ev helbest-nivîs cara yekem di Reşemîya sala 2018ê de hate nivîsandin û di 2019ê de di pirtûka Rûmet Medî ya “Dilê Xwezayê” de hatibû weşandin ku hin hevokên wê hatin berfirehkirin û ji nû ve hate amadekirin. 

Çavkanî: https://theraisingofkurds.com/di-herikina-deme-de-dengen-civikan/

Çîrokên winda yên Harper Leeyê piştî 70 salan hatin weşandin

By: rumetmed on Ekim 26, 2025 / comment : 0 çîrok, edebiyat, Harper Lee, huner, jiyan, kitap, kurdî, kurmancî, kurteçîrok, Kuştina Çivîkan, nivîs, nivîskar, nûçe, pirtûk, rojname, slider, wêje, Wêjekar, werger

Nûçe: Rûmet Med

Heşt kurteçîrokên nû yên wêjekara navdar Harper Leeyê derketin holê û bi navê "The Land of Sweet Forever'" weke pirtûk hatin weşandin. Li gorî rexnegirên wêjeyê, kurteçîrokên ku nû hatine dîtin, bingeha hin temayên romana "To Kill a Mockingbird"ê jî dihewînin, destpêka serpêhatîya nivîskarîya Harper Leeyê nîşan dide û çavderîyên nivîskareke ciwan dide der.

Heşt kurteçîrokên nivîskar Harper Leeyê, piştî mirina wê hatin dîtin û ragihandin ku kurteçîrokên nivîskarê di salên 1950an de di mala wê de hatine nivîsandin. Pirtûka kurteçîrokan a Leeyê bi pêşgotina nivîskara jînenigarîyê Casey Cep re bi navê "The Land of Sweet Forever: Stories and Essays' (21ê Cotmehê) ji aliyê Weşanên Harper ve hate çapkirin. Nivîskar Casey Cep di nivîsa xwe ya rojnameya The Guardianê de got, "Van metnan, şopên dema nivîskareke ku li dengê xwe digere dihewîne." 

Harper Lee di meha Reşemîya 2016ê de di 89 saliya xwe de çû ser dilovanîya xwe. Berî mirina nivîskarê romana wê ya bi navê “Go Set a Watchman” hatibû weşandin. 

"To Kill a Mockingbird" (1960) yek ji berhemên sereke yên wêjeya Amerîkayê tê qebûl kirin û qala çîroka mirovekî çermreş dike. "To Kill a Mockingbird" ji aliyê wergêr Ekrem Koçbaşî ve bi navê "Kuştina Çivîkan" ji bo Kurdîya Kurmancî hate wergerandin û îsal ji Pall Weşanê hate weşandin. 

Romana "To Kill a Mockingbird", Xelata Pulitzerê girtibû, di 1962yê de wek fîlmê sînemayê hatibû kişandin û Xelatên Oscarê (Gregory Peck, Lîstikvanê Herî Serketî) û (Horton Foote, Senaryoya Lêanîn a Herî Serketî) û Xelatên Gilovera Zêrîn jî têde ji gelek festîval û bernameyên sînemayê xelat girtibû. Roman, heta niha ji bo bi dehan zimanan hate wergerandin û li seranserê cîhanê ji zêdetirî 42 milyon kopî hatibû firotin.  

Çavkanî: Edebiyat Haber

Nobel Edebiyat Ödülü açıklandı

By: rumetmed on Ekim 09, 2025 / comment : 0 Alfred Nobel, Béla Tarr, çeviri, edebiyat, edebiyatçı, haber, hayat, hikaye, kültür, László Krasznahorkai, Nobel, Nobel Edebiyat Ödülü, Nobel Ödülü, sanat, senaryo, sinema, slider, yazar

Haber: Rûmet Med 

Macar edebiyatçı László Krasznahorkai bu seneki Nobel Edebiyat Ödülü'nün sahibi oldu. İsveç Akademisi yaptığı açıklama ile "sanatın gücünü yeniden teyit eden etkileyici ve vizyoner eserleri” nedeniyle yazar László Krasznahorkai'nın 2025 Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldüğünü duyurdu. 

László Krasznahorkai'nın bazı eserleri: "Sátántangó", "Az ellenállás melankóliája" (1989), "Az urgai fogoly" (1992), "Háború és háború" (1999), "Északról hegy, Délről tó, Nyugatról utak, Keletről folyó" (2003) "Rombolás és bánat az Ég alatt" (2004) "Seiobo járt odalent" (2008), "Báró Wenckheim hazatér" (2016),  Herscht 07769, (Ottilie Mulzet, 2021), "Zsömle odavan" (2024).*

Edebiyatçı Krasznahorkai, usta yönetmen Béla Tarr'ın Kárhozat (1988), Sátántangó (1994), Werckmeister harmóniák (2000), A Londoni férfi (2007) ve A torinói ló (2011) filmlerinin senaristliğini de üstlenmişti. Yazar, roman dışında birçok hikaye kitabı da yazdı ve şimdiye kadar birçok edebiyat ödülünü kazandı.**

Yazar Krasznahorkai, yaklaşık 1 milyon dolar para ödülü ile altın madalya kazandı. Altın madalya 10 Aralık'ta İsveç'in başkenti Stokholm'de düzenlenecek bir törenle yazara takdim edilecek. Nobel Edebiyat Ödülü'nü geçen yıl Güney Koreli yazar Han Kang kazanmıştı. 

Tıb, fizik ve kimya alanlarındaki Nobel Ödülleri hafta başından itibaren açıklandı. Nobel Barış Ödülü'nün ise yarın açıklanacağı duyuruldu. Nobel Ekonomi Ödülü de İsveç Merkez Bankası sponsorluğunda veriliyor ve 13 Ekim'de açıklanacak. 

Nobel Ödülleri, İsveçli bilim insanı ve mucit Alfred Nobel'in vasiyeti üzerine 1901 yılından bu yana her yıl, insanlığa önemli katkılarda bulunan kişilere ya da kurumlara veriliyor. Her sene Ekim ayında açıklanan Nobel Ödülleri, 10 Aralık'ta Alfred Nobel'in ölüm yıl dönümünde, İsveç'in başkenti Stokholm'de ve Norveç'in başkenti Oslo'da gerçekleştirilen törenlerle takdim ediliyor.  

Nobel Edebiyat Ödülü: Dünyanın en önemli edebiyat ödüllerinden biri kabul edilen Nobel Edebiyat Ödülü, 1901 yılından bu yana İsveç Akademisi tarafından takdim ediliyor. Nobel Edebiyat Ödülü, Nobel Edebiyat Komitesi üyeleri tarafından seçilmektedir. 

Nobel Edebiyat Ödülü kazanan yazarların listesi: https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Nobel_laureates_in_Literature 

Kaynak: NobelPrize

https://www.bbc.com/turkce/articles/czjvxvzj0jro

Xelata Nobelê ya Wêjeyê diyar bû

By: rumetmed on Ekim 09, 2025 / comment : 0 Alfred Nobel, Béla Tarr, cinema, derhêner, edebiyat, fîlm, kurdî, kurmancî, László Krasznahorkai, nivîskar, nûçe, senaryo, sînema, slider, wêje, Wêjekar, werger, Xelata Nobelê, Xelata Nobelê ya Wêjeyê

Nûçe: Rûmet Med 

Nivîskarê Macar László Krasznahorkai îsal Xelata Wêjeyê ya Nobelê (2025) girt. Akademîya Swêdê ragihand ku, nivîskar ji ber "Berhemên wî yên bandorker û vîzyoner ku hêza hunerê ji nû ve teyîd dike" hêjayî Xelata Nobelê ya Wêjeyê hate dîtin. 

Hin berhemên László Krasznahorkai: "Sátántangó", "Az ellenállás melankóliája" (1989), "Az urgai fogoly" (1992), "Háború és háború" (1999), "Északról hegy, Délről tó, Nyugatról utak, Keletről folyó" (2003) "Rombolás és bánat az Ég alatt" (2004) "Seiobo járt odalent" (2008), "Báró Wenckheim hazatér" (2016),  Herscht 07769, (Ottilie Mulzet, 2021), "Zsömle odavan" (2024).*

Wêjekar László Krasznahorkai senarîstîya fîlmên derhênerê hoste Béla Tarrî yên Kárhozat (1988), Sátántangó (1994), Werckmeister harmóniák (2000), A Londoni férfi (2007) û A torinói ló (2011) jî kirine. Nivîskar ji bilî romanan gelek pirtûkên çîrokan jî nivîsandine û heta niha gelek xelatên wêjeyê girtine.**

Wêjekar Krasznahorkai, xelata pereyê (nêzîkî 1 mîlyon dolar) û medalyaya zêrîn qezenc kir. Medalyaya zerîn a László Krasznahorkaiyî di 10ê meha Berfanbara 2025ê de li Stokholma Swêdê dê bi merasimek bê dayîn. Sala par nivîskara Koreya Başûr Han Kang Xelata Wêjeyê ya Nobelê girtibû. 

Ji destpêka hefteyê bi vir de Xelatên Nobelê yên tib, fizîk û kîmyeyê hatin eşkerekirin. Xelata Nobelê ya Aştî jî dê sibê bê ragihandin. Xelata Nobelê ya Aborî jî bi piştgirî û sponsorîya Bankaya Navendî ya Swêdê ve tê dayîn û di 13ê Cotmehê de dê bê eşkerekirin. 

Xelatên Nobelê, ji ber wesyeta zanyar û nûvekarê Swêdî Alfred Nobelî, ji sala 1901ê bi vir de her sal ji bo mirovên an jî sazîyên ku xizmetên girîng ên mirovahîyê dikin, têne dayîn. Xelatên Nobelê her sal di meha Cotmehê de têne eşkerekirin û di 10ê Berfanbarê de di salvegera mirina Alfred Nobelî de, li Stokholma Swêdê û li Osloya Norwecê bi merasiman têne dayîn. 

Xelata Nobelê ya Wêjeyê: Xelata Nobelê ya Wêjeyê an jî Xelata Nobelê ya Edebiyatê yek ji xelatên herî girîng ên wêjeyê tê qebûlkirin û ji sala 1901ê û vir ve tê dayîn. Xelata Nobelê di bin sîwana Akademiya Swêdê de, ji aliyê Komîteyeke Wêjeyê ya Nobelê ve tê hilbijartin. 

Lîsteya xelatgirên Xelata Nobelê ya Wêjeyê: https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Nobel_laureates_in_Literature 

Çavkanî: NobelPrize

https://www.bbc.com/turkce/articles/czjvxvzj0jro

77emîn Xelatên Emmyê bi merasimek hatin dayîn

By: rumetmed on Eylül 15, 2025 / comment : 0 bername, derhêner, dîjîtal, Emmy, kurdî, kurmancî, lîstikvan, nûçe, platforma dîjîtal, rêzefîlm, senaryo, sînema, slider, televîzyon, werger

77emîn Xelatên Emmyê li Şanoya Peacockê ya Los Angelesê bi merasimek hatin dayîn.  

Nûçe: Rûmet Med

Lîsteya hemû xelatên 77emîn Xelatên Emmyê:

Beşa Drama 

Rêzefîlmê Herî Serketî: The Pitt  

Lîstikvana Herî Serketî: Britt Lower (Severance)  

Lîstikvanê Herî Serketî: Noah Wyle (The Pitt)  

Lîstikvana Alîkar a Herî Serketî: Katherine LaNasa (The Pitt)  

Lîstikvanê Alîkar ê Herî Serketî: Tramell Tillman (Severance)  

Derhênerê Herî Serketî: Slow Horses Hello Goodbye (Adam Randall)  

Senaryoya Herî Serketî: Andor Welcome to the Rebellion (Dan Gilroy)  

Beşa Komedî:  

Rêzefîlmê Herî Serketî: The Studio  

Lîstikvana Herî Serketî: Jean Smart (Hacks)  

Lîstikvanê Herî Serketî: Seth Rogen (The Studio)  

Lîstikvana Alîkar a Herî Serketî: Hannah Einbinder (Hacks)  

Lîstikvanê Alîkar ê Herî Serketî: Jeff Hiller (Somebody Somewhere)  

Derhênerê Herî Serketî: The Studio “The Oner” (Seth Rogen & Evan Goldberg)  

Senaryoya Herî Serketî: The Studio “The Promotion” (Seth Rogen, Evan Goldberg, Peter Huyck, Alex Gregory, Frida Perez)  

Kurterêzefîlm / Fîlmê TVyê 

Kurterêzefîlmê Herî Serketî: Adolescence  

Lîstikvana Herî Serketî: Cristin Milioti (The Penguin)  

Lîstikvanê Herî Serketî: Stephen Graham (Adolescence)  

Lîstikvana Alîkar a Herî Serketî: Erin Doherty (Adolescence)  

Lîstikvanê Alîkar ê Herî Serketî: Owen Cooper (Adolescence)  

Derhênerê Herî Serketî: Adolescence (Philip Barantini)  

Senaryoya Herî Serketî: Adolescence (Jack Thorne & Stephen Graham)  

VARIETY / REALITY 

Pêşbirka Herî Serketî: The Traitors  

Talk Showa Herî Serketî: The Late Show with Stephen Colbert  

Varietya Herî Serketî: (BiSenaryo): Last Week Tonight with John Oliver  

Varietya Herî Serketî-Taybet (Zindî): SNL50: The Anniversary Special   

#Emyy #EmmyAwards

Hewleke Li Dijî Bêdadî, Tirs Û Nezanîyê: Don Kîşot

By: rumetmed on Eylül 13, 2025 / comment : 0 art, Cervantes, Don Kîşot, edebiyat, kitap, kovar, kurdî, kurmancî, Miguel de Cervantes Saavedra, nivîs, pirtûk, roman, slider, wêje, werger, weşanxane

Don Kîşot bi serpêhatîyên xwe ve li seranserê cîhanê gelek hate naskirin û îro jî gelek navdar e. Yek ji romanên herî balkêş û girîng a wêjeyê Don Kîşot weke romana yekem a nûjen tê qebûlkirin. Bi metaforên xwe qala hin tiştan dike, mirovan dide fikirandin û dide kenandin ku dibe neynikeke di herikîna demê de.

Romana wêjekarê navdar Miguel de Cervantes Saavedrayî ya “Don Kîşot”, bi zimanê resen Spanî: “Don Quijote de la Mancha”, ji du beşan pêk tê ku yek ji berhemên damezirîner a wêjeya nûjen a Rojavayê (Ewropa) tê qebûlkirin. Cilda yekem a berhemê di sala 1605ê de û cilda duyem jî di sala 1615ê de hatine weşandin ku berhema navdar ji salên weşanê heta niha bandoreke mezin li ser wêjeya cîhanê kiriye û li seranserê dinyayê Kurdî jî têde ji bo ji zêdetirî 80 zimanan hate wergerandin, weke fîlmên sînemayê hate kişandin û bû lîstikên şanoyê. Don Kîşot, di sala 2007ê de bi wergera Serdar Roşanî (Du cild) ji Weşanên Dozê û di sala 2023yê de bi wergera M. Reşît Aktayî ji Weşanên Aramê bi Kurdîya Kurmancî hate weşandin.

Di romanê de, Alonso Quixano malmezinekî ji herêma Manchalî ye, xwînerekî baş e û di jiyana xwe de gelek roman xwendine. Bi taybetî jî ji ber tesîra romanên romantîk ên qala jiyanên şovalyeyan dike, bi demê re xwe weke şovalyeyek dibîne û wisa hîs dike. Dixwaze di nava civaka şovalyetîyê de bijî û ji bo vê xiyala xwe tevdigere. Lê xiyal û rastî êdî ne nêzîkî hev in, lê dema şovalyetîyê derbas bûye, ango civakeke wisa tune. Alonso Quixano di rastîya xwe de dîn e û hişê wî ne li cih e, wek şovalyeyekî tevdigere û henekên xwe bi pergalê dike.

Alonso Quixano di xiyalên xwe de cîhaneke nû afirandiye, li ser hespek bêhêz û lawaz diçe, li ser wî taseke kevn heye, di destê wî de çoveke dirêj, bi zirxek jengar girt, bi navê xwe yê nû Don Kîşot re derdikeve rê. Çîroka romanê di şatoyeke xeyalî de diqewime, lê şûna şatoyê xanîyek kevn heye, navê hespa wî ya xeyalî “Rossînante” ye. Piştî demekê ligel hevalê xwe Sancho Pancho re, her du “şovalye” jî li dijî tarîtîya xirabîyê dimeşin û dikevin qada şerê. Bi ser aşên bayî de diçin, di xiyalên wan de cengeke dijwar diqewime. Rastî nasên xwe û keşeyê dêrê tên, ligel wî diçin mala wî, hinek aram dibin.

Lê belê piştî demeke kin Don Kîşot û hevalê wî, di heman demê de alîkarî wî Sancho Pancho ji nû ve dikevin rê, ji ber ku divê ji bo wan serpêhatî hebe. Hemû kes hay ji çîrokên wan dibin, hin dewlemenên wê demê ji bo wan lîstikek amade dikin. Don Kîşot û Sancho Pancho gazî dikin û tînin şatoya xwe, weke şovalyeyan qîmet û hurmet didin wan. Sancho Pancho dikin parêzgerê giravekê (di rastîyê de ev der cotgeh e), piştî demekê Sancho Pancho têdigihêje ku ew nikare cotgehê bi rêve bibe û dest ji peywira xwe ber dide. Don Kîşot jî dikeve duelloyekê û têk diçe. Her du heval jî bi mecbûrî vedigerin gundên xwe. Piştî demeke kin Don Kîşot nexweş dikeve, lê êdî dîn nîn e, hişê wî li serê wî ye. Keşe diçe li mala wî û ji bo ku wî ji gunehên wî azad bike. Piştî vê yekê jî Don Kîşot diçe ser dilovanîya xwe.

Don Kîşot li gorî lêkolîna Xelata Nobelê ya Norwêcê romana herî hezkirî ya wêjeya nûjen e. Don Kîşot bi vegotineke alegorîk-metaforîk li dijî sitemkarî, neheqî, newekhevî, tarîtî, bêdadî, tirs û nezanîyê têdikoşe. Karakterê Don Kîşot bû sembolekî, sembolê qencî û ronahîyê, di dîroka wêjeyê de dê her tim rêya xwînerên wêjeyê ronî bike.

Ji bo fîlm û rêzefîlmên ji berhema Don Kîşotî hatine kişandin: https://m.imdb.com/find/?q=DonQuixote

Çavkanî:

https://ku.wikipedia.org/wiki/Don_Kîşot

https://tr.wikipedia.org/wiki/Don_Kişot

https://en.wikipedia.org/wiki/Don_Quixote

*Ev nivîs cara yekem di hejmara 8emîn a e-kovara "The Raising of Kurds"ê hate weşandin.

Dengê Qencî Û Rastînê Û Rengê Şînbûna Biharê: Robîn Hood

By: rumetmed on Temmuz 26, 2025 / comment : 0 cinema, çîrok, edebiyat, fîlm, kitap, kovar, kurdî, kurmancî, nivîs, pirtûk, Robîn Hood, roman, sînema, slider, wêje

Nivîs: Rûmet Med (Onur Kaya)

Karakterê navdar Robîn Hood, di çîrokên gelê Îngilîz û wêjeya dinyayê de ciyekî girîng digire ku bi texmînî di nava sedsalên 12-13-14an de derketîye holê/hatiye dîtin. Heta niha li ser çîroka jiyana Robîn Hoodî gelek pirtûkan hatine nivîsandin, serpêhatîyên wî bûne wêneçîrok û helbest û li seranserê cîhanê bi Kurdî jî têde bi dehan zimanan hatine wergerandin. Çîroka jiyana wî weke fîlmên sînema, rêzefîlm û xêzefîlman hatiye kişandin, li gelek herêmên cîhanê weke lîstikên şanoyê hatiye lîstin û bûye mijara lêkolînên akademîyê.

Çîroka Robîn Hoodî di wêjeyên zarok û ciwanan de jî cihekî girîng digire. Pirtûkên herî navdar û belavbûyî yên ku di derbarê çîroka jiyana Robîn Hoodî de ji aliyê du wêjekarên navdar Howard Pyle û Richard Brassey ve hatine nivîsandin. Hatibû ragihandin ku nivîskar-wergêr Idrîs Hiso, pirtûka Richard Brasseyî ya “Robîn Hood”ê bi navê “Robên Hûd”* ji Îngilîzî wergerand ji bo Kurdîya Kurmancî, û wergêr Sorgul Keskîn, pirtûka Howard Pyleyî ya bi navê “Robîn Hood” (Weşanên Aram, 2021) ji Îngilîzî wergerand ji bo Kurdîya Kurmancî.

Li gorî çîroka Howard Pyleyî ya “Robîn Hood”ê, Robîn Hoodî ligel gelek hevalên xwe li daristana Sherwoodê ku girêdayî Nottinghamsireyê dijîyan û wî tîravêjekî baş bû, her tim ji alî/li cem xizanan û rêncberan bûye, alîkarîya bindestan dikir û li dijî serwerên wî çaxê derketiye û di heman demê de jî romantîkekî jidil bû.

Serpêhatîyên Robîn Hoodî di dîroka hunera heftemîn de heta niha gelek caran weke fîlmên sînemayê hatin kişandin. Fîlmên “The Adventures of Robin Hood” (1938), “Robin Hood: Men in Tights” (1993), “Robin Hood: Prince of Thieves” û “Robin Hood” (2010) bi awayekî biserketî çîroka Robîn Hoodî didin der.

Çîroka Robîn Hoodî li hemû erdnîgarîyên cîhanê gelek hate hezkirin û çîroka wî ziman bi ziman belav bû. Di rastiyê de Robîn Hood kî bû? jiyana wî çawa derbas bû? û ew çawa dijîya? Di vê mijarê de heta niha gelek tişt hatin gotin. Dibe ku efsane be û belkî jî rast e, lê ruhê çîroka Robîn Hoodî bû sembola qencî, dadwerî, wicdanê û mirovahîyê, bi hezkirin û hêvîya dilê xwe bû dengê rastînê û rengê şînbûna biharê.

Çavkanî:

https://en.wikipedia.org/wiki/Robin_Hood

https://rumetmed.blogspot.com/2019/01/dile-robin-hood-u-jiyana-wi.html

https://www.imdb.com

*Ev nivîs cara yekem di hejmara 6emîn (Pûşper) a kovara "The Raising of Kurd"ê de hate weşandin.

Nivîseke Li Ser Peresana Zimanan, Mijarên Ragihandin û Diyalektîkê

By: rumetmed on Mayıs 06, 2025 / comment : 0 blog, diyalektîk, kovar, kurdî, kurmancî, lêkolîn, mijar, nivîs, Peresan, pirtûk, Ragihandin, slider, The Raising of Kurds, ziman

Ziman, amûra danûstandin û ragihandinê ye ku di pêvajoyeke dipdirêj a herikîna dîrokê de derketiye holê. Him ji aliyê mirovan ve û him jî ji aliyê hin ajalan ve tê bikaranîn û ji dengan pêk hatiye. Bi danûstandin û ragihandina bêgotin û bi jest û mîmîkan ve jî mirovan peyamên xwe digihînin hev. Ziman, di heman demê de ji hêla bîr û hişê takekesî û civakî ve jîngirîngî ye; fikr, hest û ramanên mirovan li gorî rewşa civakî teşe digirin, dîsa mirovan bi awayên cuda bandorê li civakan dikin, li gor mercên jiyanê geşedan û pêşveçûna xwe didomînin.

Ziman û peyvan jî wekî her tişt di nav guherîneke domdar de ne, weke encama xwezaya jiyanê diguherin û vediguherin, û li gorî şert û mercan teşe digirin. Li ser cîhanê ti tiştî wekî berê namîne û encama diyalektîkê ye ku her tişt bi demê re, wekî peleke payîzê an jî wekî pitikeke/î nû hatiye dinyayê, diguhere û vediguhere, xwe nû dike, şiklekê nû digire û geşedana xwe didomîne.

Li cîhanê ji ber diyalektîka xwezayê û dîrokê ti ziman homojen nîne û hemû zimanên cîhanê di demeke dûvûdirêj de pêk hatine û bandorê li hev kirine (hevbandorîya peyv, hevok û şêweya axaftinê v.s) û guhêrbar in. Wekî her tiştî ziman jî li gorî pêdivîyên mirovan ji aliyê mirovan bi xwe ve hatine afirandin (sêwirî) û ji ber/li gorî şert û mercên civakan teşe girtine. Bi mînakeke ku di pirtûka zanyar û nivîskar Yuval Nûh Hararî ya bi navê “Sapiens: A Brief History of Humankind” (Sapiens: Kurtedîroka Mirovahîyê) de cî digire, ‘Li gorî teorîyekê zimanê me (zimanan) weke amûra gotegotan perisîye.’ (r: 36)

Peresana mirov, ajal, riwek, jiyan, cîhan, feza û gerdûnê bi milyaran salan e berdewam dikin. Li gorî fikra zimannas Noam Chomskyî hebûna zimanê, 100 hezar sal berê ji bi tenê mûtasyonekê derketiye holê*. Hin çavkanî jî dibêjin berîya 100 hezar salan jî li seranserê erdnîgarîya dinyayê ziman hebû. Li gorî lêkolîn û agahîyên dîrokî, nêzîkî 10 hezar salan e hêdî hêdî zimanên nûjen pêk hatine û derketine holê. Her roj bi lêkolînên nû û resen ve agahîyên me diguherin. Li hemû parzemînên cîhanê ji zêdetirî 7 hezar ziman têne axaftin (142 komên zimanan hene)**, heta niha gelek ziman ji ber şert û mercên dinyayê windabûne an jî li ber windabûnê ne.

Hemû zimanên cihanê, ji malbatên zimanan ji hev cihê bûne û bi demê re weke zimanekî nû derketine holê û gelek zaravayên zimanan jî bi demê re bûne zimanekî serbixwe. Zimanê me “Kurdî”, yek ji zimanên qedîm ên malbata zimanên Hind-Ewropyayê (Aryan) û ên cîhanê ye û di navbera zimanên Arî yên Hindî de cî digire. Malbata Zimanên Aryan du beşa bingehîn; Ewropa û Asyayê; ji sedan ziman û zaravayan pêk tê. Ev du beşa bingehîn jî di nav xwe de ji 4 komên zimanan; Zimanên Hînd û Ewropayê, Zimanên Latîn, Zimanên Germen û Zimanên Silav ve pêk hatiye. Zimanên Hînd û Ewropayê jî di nav xwe de weke du beşên bi navê “Zimanên Hindî” û “Zimanên Îranî” tê binavkirin. Ji ber vê sedemê di zimanên ku heman malbatê cî digirin de gelek peyv û lêker wek hev in an jî nêzî hev in.***

Li gorî zanîn û diyalektîkê; hemû zimanên cîhanê di herikîna jiyanê de ji hev pêk hatine û bandorê li hev ketine. Nivîskar John Berger di pirtûka xwe ya “Şêweyên Dîtinê” de dibêje, ‘Dîtin beriya gotinê tê.’ (r: 9)**** Ango dîtin û bihîstin her tiştî diafirîne û teşe dide wan, û ev kurtegotin; mirovnasî, diyalektîk, xweza, jiyan, dîrok û rastînê di nav xwe de dihewîne. Fikr, hest û ramanên mirovan li gorî şert û mercên serdema jiyanê teşe digirin. Hiş û bîrên mirovan di herikîna jîyanê de derdikevin holê, bi bandora gelek tiştan, bi demê re diguherin û cuda dibin. Lewma; fikr, hest û ramanên wan wekî berê namînin û bi demê re diguherin û nû dibin û bi awayên cuda geşedanên xwe didomînin.

Divê mirov rewşa mirovan û jîyanê li gorî şert û mercên dem û atmosfera serdemên wan binirxîne. Kesên ku diyalektîkê nizanibin nikarin ji ruhê herikîna jiyanê fam bikin, mixabin bawerîya xwe her bi gotegotan tînin û dikevin nava xeletî û şaşîyan.

Di serdema nûjen de jî ji ber bandorên amûrên medyaya sosyalê, ragihandina mirovan him xwedî derfetên erênî ne, him jî mirovan bi hin neyînîyan rû bi rû dimînin. Derhênerê nemir Jean-Luc Godard di derbarê ragihandin û bandorên çapemenîyê yên li ser mirov û zimanan de wiha dibêje, “Êdî ragihan tune. Bi tenê amûrên ragihanê hene.”*****

Çavkanî: 

https://ku.wikipedia.org/wiki/Zimanên_hind_û_ewropî

https://sinemayaserbixwe.com/zanyare-navdar-yuval-nuh-harari-u-car-berhemen-wi/

Hayvanlardan Tanrılara: Sapiens – İnsan Türünün Kısa Bir Tarihi  / Yuval Noah Harari (Kolektif Kitap). Werger. Ertuğrul Genç

Homo Sapiens & Sürüden Devlete Milyon Yıllık Serüven – Silvana Condemi, François Savatier (Say Yayınları). Werger: Fatmagül Ezici

https://sinemayaserbixwe.com/hin-peyven-kurdi-u-ingilizi-yen-ku-nezi-hev-in/

*https://bianet.org/bianet/kultur/83070-dillerin-kisa-tarihcesi-ve-gunumuzdeki-durumu

**https://tr.wikipedia.org/wiki/Dil_ailesi

***https://rumetmed.blogspot.com/2022/09/kurteniviseke-li-ser-zimane.html

**** Şêweyên Dîtinê – John Berger. (Komeleya Akademiya Sînemayê ya Rojhilata Navîn). Werger: Kawa Nemir

***** https://x.com/Sinemaserbixwe/status/1665264330688831490

*Ev nivîs cara yekem di hejmara 4emîn a e-kovara "The Raising of Kurds"ê de hate weşandin.