Dil û rastîna jiyanê; Diyalektik

Raman û rûpelên pirtûkê dibêje ku; "Ku mirov dîyalektîkê nizanibe, herikîna xwezaya jiyanê, dem û dîrokê xelet û kêmasî têbihîje û şîrove bike... Dîyalektîk; dil û rastîna jiyanê ye û riya mirovan ronî û germ dike û rengê wê hêvî û pisûle ye...

(Kitabın fikri ve sayfaları diyor ki; "İnsan Diyalektiktiği bilmezse, hayatın doğasının akışını, zamanı ve tarihi yanlış anlar ve yorumlar... Diyalektik; hayatın yüreği ve gerçeğidir, insanların yolunu aydınlatır ve ısıtır ve rengin umut ve pusula olur...)

Rûmet Med

Wêne: "Le Matérialisme Dialectique" (Materyalîzmê Diyalektik / Diyalektik Materyalizm) -  Nivîskar: Henri Lefebvre

Fragmana Belgefîlmê "Searching for Ingmar Bergman" hate weşandin!

Belgefîlmê binavê "Searching for Ingmar Bergman" ku qala jiyan û hunerê Derhênerê navdarê cîhanê Ingmar Bergman'ê re dike, ji aliyê ên Margarethe von Trotta, Felix Moeller û Bettina Böhler ve hatiye kişandin û fragmana belgefîlmê jî hate weşandin.

Belgefîlmê Ingmar Bergman'ê, di 100'emîn a rojbûna Derhêrê de hate amedekirin û cara yekem Mîhrîcanê Filman a Cannesê de hatibû nîşandan.

Ingmar Bergman yek ji derhênerê herî baş ên cîhanê ye. Derhênerê mezin; senaryoyan nivîsand, film, şano, rêzefilman birêvebir û gelek derhêner, sinemavan û hunerhezan di bandorê sînema û hunerê wî de man.

Belgefîlmê "Searching for Ingmar Bergman"; jiyan û pêvajoya afirandinê hunera Ingmar Bergmanê re dike û filmên wî rave dike.

Nivîs: Rûmet Med

Hêvî û Bihara Hemû Mirovahiyê û Xwezayê...

Filmê "1984" jî wekî ji romanê peyv û hevokên zimanê rastînê anî ziman û bi zimanê rastînê diaxive.. Di rûpelên dîrokê de dengekî jidil û nemir e ruh û canê dilê wê.. Ev deng hêvî û bihara hemû mirovahiyê û xwezayê ye... 

Ji Filmê "1984" Du Replîk:

"Ku te ji yekê/î hezbikira te yê bi rastî jê hezbikira, ku tiştekî nebe jî tu jê re bidî hezkirina te bes e..."

"Heke ku hêviyeke hebe, di Proleteran de ye..." 

*"1984" (Nineteen Eighty-Four) / Derhêner: Michael Radford û Senaryo: George Orwell, Michael Radford

Kilamên Wekî Hilm û Rengê Biharê; Tahsîn Taha

Dengekî tê bihîstin, dengekî resen û rengîn, tê de tev xemgîn û şadî.. Awazên wî di nav dirokê de xuya û mezin dibin wekî rengê biharê...

Dilekî bêdawiyê ye emrê wî û ruh û canê jiyanê bi xwe ye... Him bîrewerî û rabirdû him jî dahatûyê ye newayên stranên dengê wî.. Dengê wî dilê kedê ye, bîhna rizgarî ye û peyvên awazên wî hêviya jiyanê ye, her ku diçe biharê xwe mezin dike...

Dengên radyo û kasetan tu carê winda nabin, hertim rojane ne hilma bîranînan.. Mîna dengê straneke radyoya Êrîvanê bû jiyan, tê ber çavên mezinên me û di bîrê dîrokê de zîndewer e.. Dengên Evdalê Zeynikê, Mihemed Arîf Cizîrî, Eyşe Şan, Îsa Berwarî, Aram Tikran, Tahsîn Taha, Meryem Xan, Egîdê Cimo, Mihemed Şêxo, Şakîro, Hesenê Cizdawî, Nîzameddîn Arîç û gelek Hunermend, Dengbêj û Stranbêjên din ên nemir tên...

Dengekî tê bihîstin di nav neynik û sîtavê demê de.. Di çavên payîzê de, dengekî rengîn û resen tê û tu carê winda nabe newayêd wî. Di bîreweriyan de ne û dahatûye stranên Hunermendê Tahsin Taha, dema ku newayên wî guhdarî dikim bêhna warên û rengê axên me tê.. Di stranên Tahsîn Taha'yê de hest û ramanên mirovên Rêncberan tê, di awazên dengê wî de dilê rastîn û hêviyê tê, dibe biharan û cejnan, dibe bihuşt...

Tahsîn Taha (1941-1995) Li bajarê Amediya girêdayî ya Herêma Behdînanê hate dinyayê.. Taha, li Zanîngehê di beşa muzîkê de xwendîye, bi salan di Dibistanan de Mamostetî kiriye. Hunermend, di jiyanê xwe yê muzîk û hunerê de 8 albûm derxistî ye û gelek hunermend û muzîkjen di bandorê Tahsîn Taha'yê de mayîne. Hunermendê mezin Taha, bi stranên xwe ve hest û ramanên xwe yên li ser êş, şadî, hez, hesret, azadî, bêrîkirin û hêviyê anî ziman û bû dengê Gelê xwe û hemû Mirovahiyê...

Navên stranên Hunermend Tahsîn Taha'yê herî tê zanîn; "Bêrîvanê, Aso, Rabe Cotyar, Eman Eman, Gula Min Weriya, Bi Tinê, Çav Belek, Amêdikê Bilind e, Bûka Behdina, Dilêrên Welatê, Dilberê, Evîndar im, Xalxalokê, Şekir Bari, Erê an ne, Pismamo, Ciranê, Aso, Rewşena Malê, Xwîna dilan, Derdo, Were Canê, Yarê Dilo, Wele Şi Nakim, Min Bidinê" in..

Ji bêhejmar stran û kilamên Tahsîn Taha'yê, di erdnîgariya Kurdan û hemû cîhanê de îroyîn jî zîndewer in û hertim dê rojane bimînin...

Nivîs: Rûmet Med

Çavên Rastîn û Xiyalan; Edgar Allan Poe

Nivîskarê navdar ê cîhanê Edgar Allan Poe (1809-1849), li Bajarê Bostona DYA'yê (Amerîka) hatiye dinyayê û di warê wêjeyê de; bi çîrok, helbest, û nivîsên xwe ve tê naskirin, edîtorî û rexnegiriya wêjê kiriye û li ser Zanistên Ruh û Stêrezaniyê gotaran nivîsandiye. Poe yek ji nivîskarê çîrokên nûjen (modern) ên Amerîkayê ye.

Jiyana Egdar Allan Poe gelek trajîk e. Dê û Bavê Poe'yê, Davîd û Elizabeth (Arnold) Poe her du jî lîstikvan bûn, 3 zarokên wan hate dinyayê. Piştî ji dayîkbûna Edgar Allan Poe'yê bavê wî malê terk kir û li dû salekî jî Dayîka wî ji ber Nesaxiya Jana Ziravê jiyanê xwe ji dest da.

Bazirganê tûtinê yê Skoçî John Allan, Poeyê wek zirkurê ji cem xwe re hilgirtî. Êdî navê wî bû Edgar Allan Poe. Poe ji bo xwendina xwe yên Lîse û Zanîngehê çû Îngîltereyê û perwerdehiya xwe ya bilind berda û nîv hêla. Rojên jiyana Edgar Allan Poe di nav dijwarî ú tevlîhevan de derbas bûn û ji bo wêjeyê hewl û bedelên mezin da.

Nivîskarê bêhempa û derasayî Edgar Allan Poe, di nav rûpelên berhemên xwe de qala jiyanên cur bi cur û bûyerên razdar û nepenî ve kiriye. Nivîskar çîrokên xwe bi nerînekî surrealîst û nesiriştî ve rave dike û di heman demê de damezrînerê wêjeya gotîkê ye û wêjeya pevxistana zanistî bi saya Poe destpê kir. Poe, di baxçeyên çand û zimanên cîhanê de derbas dibe û qala erdnîgarî û atmosferên wan dike.
 
Charles Baudelaire di derheqê Edgar Allan Poe de dibêje ku "Nivîskarê herî hêza serdemê me (Sedsala 20'emîn)" ye. Poe hin caran li kolanên bajareke mezin de ye, carinan di avên behreke de bêserî û binî de derdikeve ji serpêhatiyeke dirêj ve. Ew hin caran di lûtkeya çiyayeke de ye, hin caran jî di rêlên daristaneke de xuya dibe û di kûrahiya çoleke cîhanê bêpesportê digerîne. Nexşeya Poeyê dengê dil û hişê wî ye..

Nivîskarê navdar Edgar Allan Poe bi hêza xeyalê xwe re şêweya derbirina xwe yê helbestkî bi yek kiriye û bi gavên dil û bîrê xwe li ser hemû cîhanê, di cîh û demên cuda de geriyaye û ji rêwîtiyên dûvûdirêj ve derketiye.

Edgar Allan Poe, rê û sînorên dirêj derbas dike, ji bo xwendevanên xwe asoyên nû vedike û di sînorên aqilê de digere. Poe, ji rûyê rastînê ji wê wêdetir û kûr rave dike, mirovan xwe hêdî hêdî di nava xuyabûna atmosfera tarî, efsûnî, tirsê de dibînin û reng û hilma roniyê qor bi qor mezin dibe.. Nivîskar Edgar Allan Poe dilê berhemên xwe bi evîn û hêviyeke mezin re afirandiye û çavên dil û ruhê wî her ku diçe dengên hevokên wî mezin kirin..

Gotineke yê Edgar Allan Poe, "Baweriya bi tenê nîvê tiştên ku hûn dibînin ve bikin, yên ku tu tiştên hûn bihîstine bawer nekin..." mezinahî û kûrahiya peyvên hevokên wî nîşan dide...

Nivîs: Rûmet Med

Lîsteya Hemû Berhemên Edgar Allan Poe: https://www.myenglishpages.com/site_php_files/reading-edgar-allan-poe-bilbliography.php

Çîroka Albûma "Xewna Derew" / Diljen Ronî

Albûma nû yê Hunermendê navdarê Kurd Diljen Ronî di demeke nêzîk de, ji Kom Muzîk'ê dê bi navê "Xewna Derew" derdikeve!.

Şêweyê albûma nû yê Diljen Ronî muzîka Rock e, ji bo danasîna albûmê vîdoyeke hate amadekirin û li ser kanalê youtube yê Hunermendê hate parvekirin. Di vîdyoyê de, qala çîrokê pêkhatin û amadekirina Albûma nû "Xewna Derew"ê dike.

Nivîs: Rûmet Med

Dilê Peyv û Hevokên "Furûx Ferroxzad"

Furûx Feroxzad yek ji helbestvanên herî baş ên cîhanê ye û di helbestên wê de wateyên kûr û mezin hene. Yên ku peyv û hevokên Feroxzadê dixwînin kûrahiya zimanê risteyên (şewane) wê dibînin.

Helbestvana navdar a jin Furûx Ferroxzad di sala 1935'ê li Îranê hatiye dinyayê û di saleke ciwan de (di sala 1967'ê) de jiyana xwe ji dest daye. Ferroxzad di wêje û hunera cîhanê de rêçên mezin hiştiye û bandorên kûr û felsefî li hunerê kiriye..

Pirtûk û helbestên helbestvana navdar, li ser cîhanê bi dehan zimanan hatine wergerandin. Helbestvan di heman demê de bi hunerên sînema û şanoyê re jî eleqedar bûye, wênesaziyê kiriye û di sala 1962'ê Belgefîlmeke binavê "Xanî/Mal Reş e" kişandiye, ev film li ser jiyanên nesaxên belweşînê ne.

Jiyana Furûx Ferroxzad di nav gelek janên êşan de derbas bûye, lê ew bi dileke birîndar re roniya hêviya xwe her tim mezin û bilind kiriye. Helbestvan, hest û ramanên xwe yên ku li ser hez, êş, keser, azadî, hêvî, evîn û veteqanê anîye ziman û hevokên wê mîna rûyê demsala biharê vebûne û bûne rojên cejnên bihuştê...

Nivîskar, lêkolîner û wergerên kurd Muhsîn Ozdemîr û Cewad Pale pirtûka helbestan a Furûx Feroxzad, bi navê “Em Baweriyê Bi Destpêka Demsala Sar Bînin” (2013) wergerandin bo Kurdî. Di sala 2014ê de, Muhsîn Ozdemîr hemû berhemên Furûx Feroxzadê, bi navê “Hemû Berhem” wergerandin ji bo zaravaya kurmancî ya Kurdî û du pirtûk ji aliyê Weşanên Ronahî ve hate weşandin. Hatîce Kiliç jî hin helbestên Ferroxzadê bo Kurdî wergerandî ye.

Helbestvan Furûx Ferroxzad bi peyv û hevokên xwe ve bû nemir û dengê newayên helbestên wê dê di dîrokê de her tim bimînin... / Rûmet Med

Vejîneke Din

hemû hebûna min ayeteke tarî ye
mîna ku te di hundurê xwe de dubare bike
ber bi dembeyaniyên bişkivîn û şînbûnên bêdawî ve min axîn kişandiye, ax
min di vê ayetê de tu
bi dar û av û êgir ve fitrûm kiriye

dibe ku jiyan
kolaneke dirêj be, ya ku her roj jinek bi zembîlekî tê re derbas dibe
dibe ku jiyan
werîsek be, ku mêrek bi wî, xwe bi şax ve dadileqîne
dibe ku jiyan sebiyek be ku ji dibistanê vedigere
dibe ku jiyan vêxistina cigareyekê be, di navbera rehaweta du hevhembêzan de
yan jî derbazbûna segêj a rêborekî be
ku kum ji serê xwe diavêje
û bi rêboriyeke din bi lêvkenî û bê watedêr dibêje “ beyanî baş”

dibe ku jiyan ew kêlîya ku sergirtî be
ku awirên min, di reşka çavên te de xwe wêran dike
û di vê hisê de ye ku
ez ê wê bi bîrbirina heyvê û bi dîtina zulûmatê hîn bibim

di odeya ku bi qasî tenêtiyekê ye
dilê min
bi qasî evînekê ye
li bihaneyên xwerû yên xweşbextiyên xwe dinihêre
li têkçûna xweşik a gulên di guldankê de
li şitlên ku te di baxçeyê xaniyê me de çandî ye
û li awazên qenarîyên ku 
bi qasî pencereyekê dixwînin

ax …
ya ku ji min re mayî,  ev e
ya ku ji min re mayî, ev e
û ya ku ji min re
asîmanek e ku daleqandina perdeyekê, wê ji min distîne
ya ku ji min re mayî, daketina ji pêlekaneke xopan e
û bi tiştekî di rizîbûn û geriyanê de li eslê xwe vegerîn e
ya ku ji min re mayî, gerîna bi xwînî di baxê bîranînan de ye
û di dayîna kedera dengekî wan de ye ku ji min re bêje:
“ji destê te hez dikim”

destê xwe di baxçe de diçînim
ez ê şîn bibim, dizanim, dizanim, dizanim
hechecîk di çalokek tiliyên min ên hibrî de
dê hêk bikin

Guharan bi du guhên xwe ve dikim
ji du gêlasên cêwî
û neynûkên xwe bi pelên stêregulê dixemlînim
kuçeyek heye li wir
kurikên ku aşiqê min bûn, hê jî
bi heman porên needilî û gerdenên zirav û lingên zeîf
li bişirîneke bêguneh a keçikekê dihizirin ku şevê wê
bi xwe re xwe bibin

kuçeyek heye ku dilê min ew
ji warê zaroktiya min dizî ye

sefera hecmekî li ser xêzika zemên
û bi hecmekî ducanîkirina xêzika hişk a zemên
hecmek ji dîmeneke xwedî agah
ya ku ji mêhvaniya awêneyê vedigere

û wisa ye
kesek dimire
û kesek dimîne
tu nêçîrvanî di cihoka ku dikevin çala kirêt de, mircanekî
dê nêçîr neke..

ez
periya biçûk a xemgîn
nas dikim ku di okyanûsekê de cihwar bûye
û dilê xwe di neyekî qamişîn de
lê dide bi aramî, bi aramî
periya biçûk a xemgîn
di şevê de bi maçekê dimire
û di dembeyaniyê de bi maçekî dê were dinyayê

Furûx Ferroxzad
Ji Farisî: Muhsîn Ozdemîr